Bir kavram: servet vergisi

Servet vergisi, belirli bir dönemdeki kazançlardan alınan gelir vergisinden farklı olarak gayrimenkul, hisse senedi, nakit, lüks tüketim araçları gibi birikmiş varlıkların toplam değeri üzerinden alınan bir doğrudan vergi türüdür. Bu kavram özellikle ekonomik kriz dönemlerinde kaynak tartışmalarının merkezinde yer alır.

Güncel veriler, vergi yükünün sınıfsal dağılımındaki uçurumu gözler önüne seriyor. İstatistiklere göre dünyadaki milyarder sayısı 2026 yılında 3428 iken toplam servetleri 20,1 trilyon dolar. Türkiye’de ise 2026 yılı itibarıyla sayıları 43’e yükselen dolar milyarderlerinin toplam serveti 106 milyar dolara ulaşmış. Verilere göre, 2024’te en zengin yüzde 1’lik kesim ulusal servetin yaklaşık yüzde 35’sine sahipti. Buna karşın Türkiye’de gelir vergisinin büyük çoğunluğu ücretli çalışanlar tarafından ödeniyor. KDV ve ÖTV gibi dolaylı vergilerle toplanan bütçenin asıl kaynağını oluşturan da yine işçi sınıfı. Lüks araç satışlarının ve konut yatırımlarının artış gösterdiği kriz dönemlerinde sermaye sahiplerinin ödemediği vergiler lüks tüketimin finansman kaynağı haline gelmektedir.

Servet vergisi uygulamaları tarihsel olarak kriz veya savaş sonrası dönemlerde kapitalizmin restorasyonu için geçici bir araç olarak kullanılmıştır. Günümüzde Norveç, İspanya ve İsviçre gibi ülkelerde farklı biçimlerde uygulanmaktadır. Servet vergisi, liberal ekonomistler tarafından “sermaye kaçışına neden olacağı” gerekçesiyle reddedilir. Sosyal demokrat politikalar ise bu vergiyi kaynakları devlet eliyle yeniden dağıtmak için bir “sosyal adalet” mekanizması olarak savunur. Bu yaklaşımlar sermayenin vergi kaçırmak için kullandığı yasal boşlukları ve gizli hesapları kontrol altına alma kapasitesine sahip değildir.

Devrimci Marksistler için servet vergisi bütçe açıklarını kapatacak bir maliye politikası değildir. Aksine, sermayenin egemenliğini daha da görünür kılan ve daha kapsamlı müdahalelere zemin hazırlayan bir geçiş talebidir. Bu yaklaşımın temel özelliği vergi talebinin diğer programatik adımlarla kurduğu bağdır. Lev Troçki, Geçiş Programı’nda servet miktarının hesaplanabilmesi için ilk olarak “ticari sırrın” kaldırılmasının şart olduğunu söyler. Şirketlerin gizlilik zırhının ellerinden alınmasıyla birlikte, işletme defterlerinin ve banka kayıtlarının o işyerinde çalışan işçilerin fiili denetimine açılması mümkün olacaktır. Bu denetim mekanizmasıyla, sermaye sahiplerinin “zarar” veya “kaynak yokluğu” iddiaları denetlenebilir. Bu sayede servet tartışması somut bir hesaplaşma zeminine taşınır. Ticari sırrın iptali ile başlayan bu süreç, kolektif planlanacak bir sosyalist ekonomi hedefinin başlangıç noktasını oluşturur. Vergi kaçırma girişimleri veya ödeme dirençleri mülkiyetin tazminatsız kamulaştırılması tartışmasını bu somut zemin üzerinden yeniden açar.

Sonuç olarak servet vergisi, mali bir düzenlemenin ötesinde, işçi sınıfının yarattığı zenginlik üzerindeki tasarrufu hedef alan bir politik müdahale aracıdır. Bu talebin gerçek anlamda uygulanabilmesi, üretim süreçleri üzerindeki işçi denetiminin tesisi ile mümkündür.