Bir önceki Hukuk Köşemizde İş Kanunu Madde 24’te düzenlendiği üzere işçinin iş sözleşmesini haklı nedenle sona erdirebileceği sebeplere yer vermiştik. Bu sayımızda da işçinin iş sözleşmesini haklı veya geçerli nedenle, yani kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde sona erdirmesi konusuna devam ediyoruz.
- Kadın işçi evlendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde evlilik nedeniyle ve başka hiçbir neden göstermeden, bu durumu işverene bildirerek kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde iş sözleşmesini sona erdirebilir.
- Sigortalılık süresi ve prim gün şartını sağlayarak emekliliği gelen işçi, SGK’dan bu şartları sağladığına dair alacağı yazı ile kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde iş sözleşmesini sona erdirebilir.
- Askerlik yapacak olan işçi, bedelli askerlik de dahil olmak üzere, bu durumu sebep göstererek kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde iş sözleşmesini sona erdirebilir.
- Bazen işverenler, asgari ücretin üzerinde ücret alan işçilerin gerçek ücretlerini SGK’ya bildirmek yerine, daha az prim ödemek amacıyla işçinin ücretini yalnızca asgari ücret olarak bildirirler. Bu durumda işçi, sigorta primlerinin eksik ödenmesi nedeniyle iş sözleşmesini kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde sona erdirebilir. Ayrıca eksik bildirilen sigorta primlerinin tamamlanması için de dava açabilir. Özellikle ücretin asgari ücretin üzerinde kalan kısmının işçiye elden ödenmesi halinde, bu durumun ispatında tanık anlatımları önem taşır. Örneğin aynı işyerinde çalışan ve işçinin gerçek ücretini ve ücretin bir kısmının elden ödendiğini bilen kişilerin mahkemede tanık olarak dinlenmesi, gerçek ücretin ortaya konulması açısından önemlidir.
- İşçinin çalışma şartları işçi sağlığı ve iş güvenliği kurallarına uygun olmadığında, işveren tarafından sağlıklı ve güvenli çalışma koşulları sağlanmadığında da işçi, kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde iş sözleşmesini sona erdirebilir. Örneğin, kömür işlenen bir maden ocağında kullanılan oksijen maskeleri eskimesine rağmen işveren tarafından yenilenmiyorsa bu durum işçiye haklı fesih hakkı verir.
- İşçinin ölümü halinde de işçinin mirasçıları, vefat eden işçinin çalışmasına karşılık gelen kıdem tazminatını işverenden talep edebilir.
Önemle belirtmek gerekir ki, İş Kanunu kapsamında işçi sayılanlar, 1 yıllık çalışma süresini doldurmuş olmak şartıyla ve yukarıdaki haklı/geçerli nedenlerin varlığı halinde iş sözleşmelerini kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde sona erdirebilirler. İşverene yapılacak fesih bildiriminin yazılı olması olası bir dava sürecinde ispat açısından çok önemlidir. Fesih bildirim yazısında “istifa” ifadesinin kullanılmaması, bunun yerine fesih sebebinin belirtilmesi de ispat açısından oldukça önemlidir. Ayrıca yukarıda sayılan hallerin varlığı durumunda işçi iş sözleşmesini kendi sona erdirdiği için ihbar tazminatı talep edemez.
Elbette işçilerin kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde iş sözleşmelerini sona erdirmesi işverenin doğrudan tam ve eksiksiz şekilde -kıdem tazminatı başta olmak üzere- işçiye hak ettiği işçilik alacaklarını ödeyeceği anlamına gelmiyor. Bu ihtimalde yargı yoluna başvuru yapma zorunluluğu doğuyor. Kıdem tazminatı dahil, işçilik alacaklarını dava yoluyla mahkemeden talep etmeden önce zorunlu olarak arabuluculuk yoluna başvurulması gerekir. Arabuluculuk başvurusu yapılmadan dava açılması halinde, işçi haklı dahi olsa dava usulen eksiklik nedeniyle reddedilir.