İş Hukuku’nda fazla çalışma (mesai) kavramı ile fazla sürelerle çalışma kavramı ayrı anlamlara gelir.
4857 sayılı İş Kanunu’na göre haftalık çalışma süresi kural olarak en fazla 45 saattir. Maden işçileri için ise haftalık çalışma süresi en fazla 37,5 saattir. İşçinin haftalık 45 saatin üzerinde çalıştırılması “fazla çalışma” olarak kabul edilir. Örneğin haftada 55 saat çalışan bir işçinin 10 saatlik çalışması fazla çalışma niteliğindedir. Kanun, fazla çalışmanın her bir saati için işçiye normal saatlik ücretinin yüzde 50 artırılmış halinin ödenmesini zorunlu kılar. Maden işçileri için bu oran yüzde 100’dür.
İşyerinde haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmiş olabilir. Örneğin taraflar haftalık çalışma süresini 40 saat olarak kararlaştırmışsa, 40 ile 45 saat arasındaki çalışmalar “fazla sürelerle çalışma” sayılır. Bu durumda işçiye ödenecek ücret, normal ücretin yüzde 25 artırılmış halidir.
İşveren, işçiyi sınırsız şekilde fazla çalıştırma hakkına sahip değildir. Kanun bazı sınırlamalar getirmiştir. Fazla çalışma için işçinin onayının alınması gerekir. Uygulamada bu onay çoğu zaman iş sözleşmesi imzalanırken alınmaktadır. Ancak işçinin rızası olsa dahi yıllık fazla çalışma süresi 270 saati aşamaz.
İşveren, fazla çalışma ücreti ödeme yükümlülüğünden kaçmak için iş sözleşmelerine “yılda 270 saate kadar yapılan fazla mesailer aylık ücrete dahildir” düzenlemesi ekler. İşçi, bu maddeyi kabul ettiği noktada 1 yıl içinde 270 saate kadar olan fazla çalışmalarının karşılığı ücreti talep edemez. Yani sözleşmelerdeki bu düzenleme işçinin kanun ile belirlenen fazla çalışma ücretini kısıtlamaktadır.
Fazla çalışma ücreti talep hakkı 5 yıl içinde zamanaşımına uğrar. Yani bugün için 2020 yılında yaptığınız ve ödenmeyen fazla çalışma ücretlerinizi talep ettiğiniz noktada işverenin zamanaşımı itirazı olursa talep tarihinden geriye doğru 5 yıldan önceki fazla çalışma ücretleriniz hesaplanmaz.
Fazla çalışma yapıldığının, işçi tarafından ispat edilmesi gerekir. Tanık delili, işe giriş-çıkış kayıtları, kamera kayıtları gibi deliller ile fazla çalışma yapıldığı ispat edilebilir. Ancak işçi her ay bordro imzalıyor ve bordronun karşılığı ücret de bankadan ödeniyor ise bordroda belirtilen fazla çalışma saatinden daha fazla çalışma yaptığı iddiası tanık ile ispat edilemez. Bu nedenle işçinin bordroyu imzalamadan önce bordroda belirtilen fazla çalışma saat sayısını kontrol etmesi önemlidir.
Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında 1 saat 30 dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında 1 saat 15 dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir. İşçi hak ettiği serbest zamanı, 6 ay zarfında işverene önceden yazılı olarak bildirmesi koşuluyla işgünleri içerisinde aralıksız ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır.
Maden işçileri, kanalizasyon, tünel inşaatı gibi yeraltında veya sualtında çalışan işçiler ile gece çalışması (20.00-06.00) yapan işçilere fazla çalışma yaptırılması kanunen yasaktır. 18 yaşından küçük işçilere, gebe, yeni doğum yapmış veya emziren işçilere, kısmi süreli sözleşmeler ile çalıştırılan işçilere, sağlık durumunun elvermediği hekim raporu ile sabit olan işçilere de fazla çalışma yaptırılması kanunen yasaktır.
Yorumlar kapalıdır.