Aileden kalma birkaç dönümlük arazide abimle birlikte yıllardır varımızı yoğumuzu ortaya koyduk. Tarlayı yeniden ayağa kaldırmak, zeytin ağaçlarını canlandırmak ve emeklerimizin karşılığını alabilmek için uğraştık. Yaklaşık dört yılın sonunda artık güzel bir mahsul alma zamanının geldiğini hissetmeye başlamıştık. Ancak ne yazık ki diğer tarım üreticilerinin yaşadığı haksızlıkların aynısı bizim de kapımızı çalmaya başladı.
Daha elekler çalışmaya, zeytinler sınıflandırılmaya başlamadan fiyatlar üzerinden spekülasyonlar yapılmaya başlandı. Yok efendim, geçen yılın mahsulleri elimizde kaldı, satamadık. Yok Amerika zeytin üreticilerine kötü haber verdi; yüzde bilmem kaç vergi uyguladı… Bunun gibi bir sürü olumsuz haberin ardından, geçen yıl 80 lira olan elek altı zeytinin fiyatı bu yıl 50 liradan açıldı. Yıllardır verdiğimiz emekler bir anda hiçe sayılmaya başlandı.
Peki, bu zeytinler kendiliğinden mi yetişti? Ağaçlar kendiliğinden mi budandı, toprak kendiliğinden mi işlendi? Mazotu, gübresi, ilacı, hastalıklara ve zararlılara karşı kullanılan koruyucu ilaçları… Bunların hepsi cebimizden çıktı. Harcadığımız paranın haddi hesabı yok. Üstelik tarımsal destek adı altında aldığımız ödemeler, çoğu zaman mazot masrafımızı bile karşılamaya yetmiyordu. Yani üretim için harcadığımız para her geçen gün artarken, emeğimizin karşılığı olan ürünün fiyatı düşürülüyordu.
Burada insan ister istemez şu soruyu soruyor: Biz ne için üretiyoruz? Dört yıl boyunca toprağa, ağaca ve geleceğimize yatırım yapıyoruz. Karşılığında ne bekliyoruz? Lüks içinde yaşamak mı? Hayır. Yalnızca emeğimizin karşılığını almak, masraflarımızı karşılamak ve bir sonraki yıl yeniden üretim yapabilecek gücü kendimizde bulmak istiyoruz. Fakat mevcut düzende üreticinin ne kadar kazanacağına çoğu zaman üretici değil, ürününü satın alan tüccar karar veriyor.
Manisa’nın bazı ilçelerinde elek sahiplerinin başlattığı eylemler de bu tablonun bir parçasıydı. İşin ilginç yanı, üreticiler arasında henüz güçlü bir hareketlilik görülmezken ilk tepkiyi, tüccarlar adına zeytinleri boyutlarına göre eleklerden geçirerek sınıflandıran ve bu işlem karşılığında komisyon alan makine sahipleri gösterdi. Rekolte zeytinin fiyatı düşünce, onların aldıkları komisyon da düşecekti. Bunun üzerine bazı elek sahipleri makinelerini çalıştırmamaya başladı.
Burada meselenin bir başka boyutu daha var. Kendi emeğini hiçe sayarak zeytinini düşük fiyattan satmaya razı olan üreticiler… Kimi borcunu ödemek zorunda olduğu için, kimi başka bir işte çalışıp zeytinciliği ek gelir olarak gördüğü için, kimi de ürününü elinde tutacak imkânı olmadığı için zeytinini dalından toplamaya ve bir an önce satmaya çalışıyordu.
Bunu da okuyunOkur mektubu: “Gazete Nisan işçilerin hikâyelerini birbirine ulaştırıyor, direnişleri hafızaya bırakıyor”
Zeytin, dalında sonsuza kadar bekleyebilecek bir ürün değil. Zamanında toplanmadığında yere dökülebiliyor, zarar görebiliyor ve kalitesi düşebiliyor. Üreticinin hasat ettiği ürünü uygun koşullarda saklayabileceği bir deposu, bekletebileceği bir tesisi ya da fiyatların yükselmesini bekleyecek ekonomik gücü yoksa, tüccarın önüne koyduğu fiyata boyun eğmek zorunda kalıyor.
İşte sömürü tam da burada kendisini gösteriyor. Üretici, ürününü yetiştirmek için aylarca, yıllarca emek harcıyor; fakat satış zamanı geldiğinde fiyatı belirleyen kendisi olmuyor. Çünkü ürünü saklayacak imkânı yok, borçları var, yeni üretim sezonu için masraf yapması gerekiyor. Tüccar ise bu koşulları biliyor ve üreticinin çaresizliğini kendi lehine kullanabiliyor.
Manisa’da eylemler yayılmaya, elekler çalışmamaya başlayınca bazı çiftçiler ve tarım işçileri topladıkları zeytinleri satacak yer bulmakta zorlandı. Kimi ürününü açıkta bırakmak zorunda kaldı. Kimi ise aylarca verdiği emeğin karşılığını alabilmek için tüccarın teklif ettiği düşük fiyatlara razı oldu.
Örneğin, bir kasadaki 24 kilo zeytini elek üzerinden değerlendirerek sattığında ortalama 1.000-1.500 lira kazanabileceğini düşünen üreticiye, tüccar gelip şu teklifi yapabiliyordu: “Sen bu kasadaki zeytinleri elekten geçirme, doğrudan bana ver; kasasını 750 liradan alayım.”
Böylece üreticinin ve tarım işçisinin alın teri, daha ürün doğru düzgün değerlendirilmeden değersizleşiyordu. Üretici bir tarafta hasat masrafını, emeğini ve zamanını düşünürken diğer tarafta elindeki ürünü satamazsa tamamen kaybetme riskiyle karşı karşıya kalıyordu. Tüccar ise bu sıkışmışlıktan yararlanarak ürünü daha ucuza almaya çalışıyordu.
Üstelik yaşananlar yalnızca zeytine özgü değildi. Sosyal medyada gördüğümüz kadarıyla pek çok tarım üreticisi, yetiştirdiği sebze ve meyveye verilen fiyatları kabul etmediği için ürününü tarlada bırakıyor, çürümesine göz yumuyor ya da topladığı mahsulü dereye ve başka alanlara dökmek zorunda kalıyordu.
Bir tarafta milyonlarca insanın geçim sıkıntısı çektiği, sağlıklı ve nitelikli gıdaya ulaşmakta zorlandığı bir ülke var. Diğer tarafta ise üreticinin maliyetini karşılayamadığı için ürününü elden çıkarmak zorunda kaldığı, hatta bazen çöpe döktüğü bir düzen. Buradaki çelişkiyi anlamak için ekonomist olmaya gerek yok. İnsanlar gıdaya ihtiyaç duyuyor, çiftçiler gıda üretiyor; fakat aradaki ekonomik ilişkiler, hem üreticinin hem de tüketicinin aleyhine işleyebiliyor.
Tüccarı aradan çıkararak ürünlerimizi kendimizin satması fikri, bu aslında herkesin düşüncesi. Ancak bunu söylemek kolay, hayata geçirmek o kadar kolay değil. Zeytini köyden çıkarıp şehre götürmek için nakliye masrafını karşılamamız, mazotu cebimizden ödememiz gerekiyor. Ürünü satabilmek için belediyenin tahsis ettiği ya da belirlediği alanlarda yer bulmamız, pazara girebilmemiz veya başka bir satış kanalı oluşturmamız gerekiyor. Fakat pazarlarda yer kiralamak, hele de fahiş fiyatlarla yer satın almak ya da kiralamak, küçük üretici için çoğu zaman imkânsıza yakın. Diğer bir çözüm ise halkın yoğun olduğu yerde satış yapmak. Bu sefer de zincir marketlerin kârını düşürdüğün için zabıtaya şikâyet ediliyorsun. Diğer bir bürokratik tutum ise meyveler halden çıkışlı olmadığından vergi kaçırma bahanesiyle zabıta yine malına el koyuyor.
Bütün bunlar tarım emekçileri, üreticileri olarak bireysel çözümlerle sorunlarımıza kalıcı çözümler bulmamızın mümkün olmadığını gösteriyor. Emeğimizi aracıların, tüccarların gasp etmesini engellemek için tarım emekçileri olarak örgütlenmek, üretim kooperatifleri kurmak zorundayız. Ancak bu şekilde, sarf ettiğimiz onca emeğin karşılığında insan onuruna yaraşır koşullara ulaşma şansına sahip olabiliriz.
Manisa’dan bir tarım emekçisi
