Tarihte bu ay: ELKA grevi başladı

DİSK’e bağlı Ağaç Sanayii İşçileri Sendikası’nın (ASİS) örgütlendiği ELKA fabrikası işçileri 22 Kasım 1975’te greve çıktı. ASİS ve ELKA grevi deneyimi; işçi sınıfının sendika bürokrasisine karşı kendi özgücüyle, işçi demokrasisi anlayışıyla sendikasında ve fabrikasında yer almasına dönük bir yöntemi ifade etmesi açısından Türkiye emek tarihinde önemli bir yer tutuyor. Bu deneyime dair aşağıdaki metin, Oktay Çelik tarafından kaleme alınan İşçi Demokrasisi Partisi: Tarihsel ve Politik Kökenleri kitabından alınmıştır.

ASİS ve ELKA grevi

İşçi sınıfı içinde örgütlenme ve sınıf seferberlikleri içinde partiyi ve önderliği inşa etme perspektifi doğrultusunda Muhittin[1] ve yoldaşları DİSK’e bağlı Ağaç Sanayii İşçileri Sendikası’na (ASİS) girerler. ASİS Gazetesi’nin çıkarılmasında yer alırlar. Gazete uzun süre elle yazılarak çıkarılır. 1973’te kurulan ASİS’in genel başkanı çok kıymetli bir mücadele insanı olan Cenan Bıçakçı’dır. Sendika daha kuruluşundan itibaren, bizim akımımızın, geleneğimizin kendi politik yansımasını gördüğü önemli bir emek örgütü hüviyetindedir. Sendika bürokrasisinin oluşmasını önlemek ve işçilerin söz, yetki ve kararlarını egemen kılmak ve işçi demokrasisinin işlemesini sağlamak için tüm önlemler alınır. Sendika tüzüğü buna göre düzenlenir. Tüzüğe göre sendika yöneticisi ortalama bir işçinin gelirinden daha fazla maaş alamaz. Cenan Bıçakçı “Biz bunu Paris Komünü’nden esinlenerek aldık” der; işçinin iradesini egemen kılmak ve gerçekten proleter bir sınıf örgütü yaratmak için.

Muhittin Yoldaş, ASİS’in genel başkan yardımcısı olur. Sendikada işçi demokrasisinin tam olarak uygulanması konusunda katı kurallar vardır. Yıldırım Koç, 1974 yılındaki Domsan toplu iş sözleşmesi sürecini şöyle anlatır:

“1974 yılında Ankara Siteler’deki Domsan işyerindeki toplu sözleşme görüşmesine beni de götürmüştü. Toplu sözleşme masasının bir tarafında sendika ve işçi temsilcileri, diğer tarafta işveren temsilcileri oturuyordu. İşyerindeki tüm işçiler salondaydı. Her maddenin görüşülmesi sırasında, isteyen işçi söz alıyor ve görüşlerini açıklayabiliyordu. Sendika tarafı bir maddeyi kabul etmeden önce işçilerin onayını alıyordu.”[2]

ELKA grevinin çıkmasının nedeni de bu işçi demokrasisi anlayışı olur. 1100 işçinin çalıştığı ELKA fabrikasında ASİS yetkili sendikadır. Toplu iş sözleşmesi (TİS) imzalanacaktır.

Bunu da okuyunMuhittin Karkın: Mücadeleye adanmış bir ömür!

Sendika 1100 kişilik salon ister. Toplu sözleşme olacak ve tüm işçiler katılacaktır. İşveren kabul etmez çünkü 1100 işçinin TİS sürecinde yer alması işçinin fiilen yönetime katılması ve varlığını somutlaması anlamı taşımaktadır. ASİS, işverenin bu yöntemi benimsememesi üzerine, sekiz ay sürecek bir grev başlatır. Grevin tek nedeni, işverenin ASİS’in toplu pazarlık yöntemini, yani tüm işçilerin görüşmelere katılımını reddetmesidir. İşveren ASİS yönetimini DİSK’e şikâyet eder. DİSK Yürütme Kurulu, DİSK üyesi ASİS’e grev yardımı yapılmasının mümkün olmadığına karar verir. DİSK, ASİS yönetiminden TİS sürecini alır ve bir yetkili atar. TİS süreci işverenin istediği şekilde sonuçlanır. Aslında DİSK’in tüzüğünde tabanının süreçlere katılımıyla ilgili maddeler vardır ama kasıt tüm işçiler değil, delegelerdir.

ASİS deneyimi ve ELKA grevi; her ikisi de örgütlenme ve toplu pazarlık pratiği açısından olduğu gibi siyasi yönelim açısından da Türkiye emek tarihi içinde özgün bir arayış olarak yerini almıştır. … ASİS deneyimi ve ELKA grevi deneyimi, ASİS dergisinin bu şekilde çıkması, sendika bürokrasisine karşı gerçekten işçi sınıfının kendi özgücüyle, işçi demokrasisi anlayışıyla doğrudan doğruya sendikasında da, fabrikasında da yer almasına dönük bir yöntemi ifade etmektedir.

ELKA grevi bu fabrikadaki 1100 işçinin mücadele deneyimini ve ASİS’in bir sınıf örgütü olarak mücadeleci pratiğini gösterdiği ölçüde, aynı zamanda işçi sınıfının 1960-1970’lerde taşı sıksa suyunu çıkarabileceğini de göstermektedir. Sayısız örneği olduğu üzere o dönem, Türkiye’de işçi sınıfı vardı; grev yapıyor, fabrika işgal ediyor, sendika yönetiminde “sendika bizimdir” diye ısrar ediyordu. O, önderliğini arıyordu, örgütünü arıyordu ama o kudrete sahip olabilecek olan politik güçler yoktu. Onlar başka bir mecrada başka bir şey yapıyorlardı. O dönem Türkiye’deki sol hareketler güçsüz değillerdi. Aksine on binlerce üyeleri, 100 binlerce taraftarları mevcuttu. Sol gazete ve dergiler milyonlarca insana ulaşıyordu. Ama işçi sınıfı hareketine politik olarak yön verecek devrimci partiler yoktu. Olanlar bir başka bir mücadele vermekteydi.

Görseller ASİS’in Kasım 1975 tarihli 1 Mayıs gazetesinden alınmıştır.


[1] Muhittin Karkın (1950-2023): Türkiye’de Troçkizmin, İşçi Demokrasisi Partisi’nin ve önceli İşçi Cephesi’nin kurucu önderlerinden, sendikacı, Gazete Nisan yazarı.

[2] Bkz. https://www.yildirimkoc.com.tr/usrfile/1620628000b.pdf.

İlginizi çekebilir

Kavram atölyesi

Bir kavram:

Eşel mobil

Emperyalist savaşın etkisinin Türkiye'deki akaryakıt fiyatları üzerindeki kaçınılmaz etkisiyle hükümet, geçici olarak "eşel mobil" sistemine geçildiğini duyurdu. Bu terim Fransızcadan geliyor; échelle ölçek anlamına gelirken, mobile de hareketli anlamına geliyor. Türkiye'de güncel olarak kullanıldığı anlamıyla, akaryakıt fiyatları belirli bir seviyenin…

Kavram Atölyesi · 21 Mayıs 2026

Yazının devamı
Yeni sayı çıktı30 TL · Satış noktaları

Son yazılar

Tüm yazılar →