İş Kanunu’nda işçi ve işveren yönünden iş sözleşmesinin haklı nedenle fesih nedenleri düzenlenmiştir. Bu sayıda işçi lehine düzenlenen fesih nedenlerine yer vereceğiz.
İşçi bakımından Madde 24’te 3 ayrı başlık altında olmak üzere fesih sebepleri düzenlenmiştir. İlki sağlık sebepleri: İş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olursa veya işçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluşup görüştüğü işveren yahut başka bir işçi bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa tutulursa işçi derhal iş akdini feshedebilir. Örneğin bir temizlik işçisi, yaptığı iş nedeniyle bel fıtığı olmuşsa ve işi yapmaya devam etmesi hayatında ve sağlığında tehlike oluşturacaksa derhal iş akdini feshedebilir.
İkinci başlık, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller:
a) İşveren iş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri hakkında yanlış vasıflar veya şartlar göstermek yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler vermek veya sözler söylemek suretiyle işçiyi yanıltırsa işçinin haklı nedenle fesih hakkı vardır. Örneğin, bir işçinin yalnızca gündüz vardiyasında çalışacağı söylenmesine rağmen gece vardiyasında çalıştırılması.
b) İşveren, işçinin veya ailesinin üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söyler, davranışlarda bulunursa veya işçiye cinsel tacizde bulunursa.
c) İşveren işçiye veya ailesinin üyelerinden birine karşı sataşmada bulunur veya gözdağı verirse, yahut işçiyi veya ailesinin üyelerinden birini kanuna karşı davranışa özendirir, kışkırtır, sürükler, yahut işçiye ve aile üyelerinden birine karşı hapsi gerektiren bir suç işlerse yahut işçi hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnat veya ithamlarda bulunursa.
d) İşçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemler alınmazsa.
e) İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse işçinin haklı nedenle fesih hakkı vardır. Örneğin, aylık ücretin geç veya eksik ödenmesi.
f) Ücretin parça başına veya iş tutarı üzerinden ödenmesi kararlaştırılıp da işveren tarafından işçiye yapabileceği sayı ve tutardan az iş verildiği hallerde, aradaki ücret farkı zaman esasına göre ödenerek işçinin eksik aldığı ücret karşılanmazsa, yahut çalışma şartları uygulanmazsa işçinin haklı nedenle fesih hakkı vardır. Örneğin, fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi, servis hizmetinin kaldırılması, işçinin yazılı onayı alınmadan sözleşme şartlarında değişiklik yapılması.
Üçüncü başlık ise zorlayıcı sebepler: İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. Örneğin doğal afet, salgın hastalık halleri.
İşçi, sayılan fesih nedenlerinin varlığı halinde iş sözleşmesini derhal sona erdirme hakkına sahiptir. İhbar süresini beklemesine gerek yoktur. Aynı zamanda kıdem tazminatına da hak kazanır. Uygulamada sıklıkla işçilerin “istifa” dilekçesi verdiğini görüyoruz. İstifa beyanı ile iş sözleşmesinin sona erdirilmesi halinde işçi kıdem tazminatına hak kazanamaz. Bu nedenle haklı nedenlerin varlığı halinde işçi, iş sözleşmesini sona erdirirken istifa etmek yerine mevcut haklı nedeni belirterek iş sözleşmesini haklı nedenle sona erdirdiğini beyan etmelidir. Aksi takdirde, yazılı istifa dilekçesinin varlığı halinde, iş sözleşmesinin tazminata hak kazanacak şekilde haklı nedenle sona erdirildiğinin ispatı daha zordur.