Emekçinin bütçesinde delik çok büyük. Açlık sınırı 40 bin TL’ye dayandı. Dört kişinin asgari ücretle çalıştığı bir hanenin geliri bile yoksulluk sınırını (126 bin TL) karşılamıyor. İktidarın “dayanıklılık, refah, dönüşüm” perspektifi olarak sunduğu 2027 bütçesi işte bu koşullarda görüşülüyor.
Her bütçenin iki temel kalemi var: gelirler ve giderler. Merkezi yönetim bütçesinin mantığı da bundan farklı değil. Biri devletin bir yıl boyunca ne kadar gelir toplayacağını gösteriyor; diğeri nereye, ne kadar harcayacağını. Ancak yönetim bütçelerinin bizim hane bütçelerimizden ciddi bir farkı var. O bizim aksimize, gelirini nereden toplayacağına da nereye harcayacağına da karar verebiliyor. Bunu siyasi bir tercih olarak ortaya koyuyor. Bu yüzden karmaşık tabloların arkasına bakıp sormak gerekiyor: Bu kimin bütçesi?
Gelir yükü emekçide…
2027’de merkezi yönetim bütçe giderlerinin 27,3 trilyon, gelirlerinin 23,4 trilyon TL olması öngörülüyor. Yani daha baştan yaklaşık 3,9 trilyon liralık bir açık var. Ancak asıl soru, gelirin nereden, kimlerden toplandığı. Yaklaşık 20 trilyon liralık vergi gelirinin 9 trilyona yakınının KDV ve ÖTV’den, 5,5 trilyonunun ise gelir vergisinden elde edilmesi hedefleniyor. Gelir vergisinin önemli bir bölümü ücretlerden kesiliyor. Dolaylı vergiler herkesi etkiliyor görünse de aynı ürüne aynı vergiyi ödeyen bir emekçinin bütçesinde bu yük çok daha ağır…
Bu noktada tabloyu daha da netleştiren bir başka veri göze çarpıyor: Kurumlar vergisi, yani şirketlerin ve diğer kurumların elde ettikleri vergiye tabi kazançları üzerinden devlete ödedikleri vergi. Bu verginin hedeflenen tutarı (2 trilyon TL), gelir vergisinin yarısından bile az! Ki bunların halihazırda belli istisna ve muafiyetlerden de yararlandıklarını biliyoruz. Sonuçta bütçenin gelir tarafında emekçilerin taşıdığı yük oldukça belirgin. Üstelik gelirlerin 2026 bütçe tahminine göre yaklaşık yüzde 44 artırılması hedefleniyor!
Giderler sermayeye…
Şimdi diğer soruya geçelim: Gelirlerde bu kadar pay sahibi olan emekçiler; giderlerde ne kadar pay sahibi olacak?
Bunu da okuyunBir kavram: servet vergisi
Faiz giderlerinin 2027’de yüzde 41 artarak yaklaşık 4 trilyon TL’ye ulaşması bekleniyor. Bu, finans kapital sahiplerine yapılan devasa bir kaynak transferinin göstergesi. Yoksullukla mücadele ve sosyal yardımlaşma programına ayrılan kaynak ise 833 milyar TL. Yani faize aktarılanın beşte biri…
Ama bütçenin sınıfsal karakterini ortaya koyan daha büyük bir kara delik var: Giderlerin üçte birinden fazlasını (10,2 trilyon TL) oluşturan cari transfer harcamaları. Devletin karşılığında hiçbir mal veya hizmet almadan yaptığı bu “karşılıksız ödemeleri” ilk bakışta halka yapılan yardımlar sanabilirsiniz. Oysa bu devasa kaynağın asıl büyük payı Hazine ve Maliye Bakanlığı bütçesinde duruyor. Sermaye teşvikleri, kur garantili müşteri tazminat ödemeleri, KİT’lerin görev zararları adı altında sermayeye sağlanan destekler hep bu kalemin bütçesinden karşılanıyor. Sosyal güvenlik destekleri de yok değil; ama 1,34 trilyon civarında!
Bizi fazlasıyla ilgilendiren diğer kalemlere bakalım; eğitim harcamaları, sağlık harcamaları mesela… Konuşmalarda bu bütçedeki artışlar öne çıkarılıyor. Oysa bu alanlara aktarılan bütçe nominal olarak artsa da toplam bütçe içindeki payı artmış değil, tersine azalmış durumda. Eğitim harcamalarının bütçedeki payının yüzde 12,1’den yüzde 10,7’ye, sağlık harcamalarının payının ise yüzde 8,4’ten yüzde 7,8’e düşmesi öngörülüyor. Kadının Güçlenmesi Programı’na bütçeden ayrılan pay ise yalnızca yüzde 0,04 (on binde dört) seviyesinde! Buna karşın 2027 yılında savunma ve güvenlik için ayrılan toplam kaynak 3 trilyon 454 milyar TL olarak öngörülüyor. 2026’nın yüzde 60 üzerinde.
Emekçiden yana bir bütçe için…
İncelenebilecek daha çok başlık var, ama bu kadarı bile şu tespiti yapmak için yeterli: Ortada ağırlığı emekçilerin vergileri ile elde edilen önemli bir kaynak var; ancak bu kaynak emekçilerin değil sermayenin ihtiyaçları için kullanılıyor. Tam da bu yüzden, bu bütçe taslağı meclis koridorlarında halen görüşülmeye devam ederken, bu bütçe dağılımına itiraz etmek için, “Kaynaklar emekçiler yararına kullanılsın” demek için sesimizi yükseltmek, taleplerimizi görünür kılmak kritik bir önem taşıyor.
Bugün bütçe, yarın asgari ücret görüşmelerinde, işçilerden yana taleplerimizi ortaya koyan bu mücadele hattına, bir emek ittifakına olan gereklilik ortada duruyor. DİSK’e bağlı 16 sendikanın yayımladığı ortak çağrı, yansıttığı bu perspektif açısından oldukça önemli. Taslak bütçeye karşı çıkarken bir yandan da vergide ve gelirde adalet, insanca yaşanabilir asgari ücret ve emekli aylıkları, sendikal örgütlenme özgürlüğü taleplerini yükselten sendikalar; kitlesel mitinglerden işyeri eylemlerine uzanan birleşik bir mücadele hattı öneriyor. Bulunduğumuz tüm alanlarda bu birleşik mücadele perspektifini güçlendirmeli; işçilerin çıkarlarını öncelemeyen tutum ve politikaları teşhir etmeli; sendikal yönetimlere, konfederasyonlarımıza, meslek örgütlerimize bu mücadeleyi ilerletmeleri yönündeki beklenti ve ısrarımızı göstermeliyiz.
