Dün akşam yeni bir canlı bomba saldırısıyla sarsıldı Türkiye. Gaziantep’in Şahinbey ilçesinde bir düğün esnasında gerçekleşen korkunç saldırı sonucu şu ana kadar açıklanan veriler uyarınca en az 50 kişi öldü, 94 kişi yaralandı.

IŞİD tarafından gerçekleştirilen bu saldırıyı lanetliyoruz. Katliamda yaşamını yitirenlerin yakınlarına sabır ve yaralılara şifa diliyoruz.

Erdoğan ve AKP hükümetinin politikaları sonucu Türkiye bir terör cehennemi haline gelmiştir. 5 Haziran 2015 tarihinden 20 Ağustos 2016 tarihine kadar gerçekleşen 16 bombalı saldırı sonucunda 300 ü aşkın kişi hayatını kaybetmiş 1600 ü aşkın kişi ise yaralanmıştır! Gaziantep saldırısından sadece 3 gün önce PKK tarafından gerçekleştirilen Van, Bitlis ve Elazığ saldırılarında ise toplamda 11 kişi hayatını kaybetmiş, 295 kişi de yaralanmıştı.

7 Haziran seçimleriyle başlayan bu sürece, Erdoğan’ın başkanlık tutkusu eklenmiş ve bu doğrultuda Kürt halkına dönük bir savaş başlatılmıştır. Suriye üzerinde yansımasını bulan maceracı dış politika ise radikal İslamcı grupların Türkiye’ye nüfuzunun önünü açmıştır. Son olarak bu tabloya, Türkiye’de rejim krizinin derinleşmesinin bir kanıtı olarak askeri darbe dinamiklerinin işlemesi eklenmiştir. Geldiğimiz noktanın ana sorumlusu Erdoğan ve saray rejimidir!

Açıkça ortadadır ki Türkiye yönetilememektedir. On dört yıldır iktidarda olan bir parti ve bir lider ise yaşanan hiçbir olayın sorumluluğunu almamaktadır. IŞİD’çiler, FETÖ’cüler diyerek sorumluluğu sürekli başkalarının üzerine atmakta, kendisini mağduriyetten yeniden var etmeye çalışmaktadır. Sanki FETÖ ile de IŞİD ile de kendisinin hiçbir ilişkisi yokmuş gibi! Ancak bu sürecin asıl mağdurları emekçiler, kadınlar, gençler, Kürtler ve tüm ezilenlerdir. Hayatı var edenler bunun bedelini yine hayatlarıyla ödemektedir!

Artık yeter! Bu sürecin tüm sorumlularının istifasını istiyoruz! Çünkü sizin politikalarınızın bir sonucu olan terör saldırıları ya da darbe girişimleri sonucunda ölmek istemiyoruz!

Türkiye’deki başarısız askeri darbe girişiminden bir ay sonra Başbakan Binali Yıldırım kamudan 76 bin 597 kişinin açığa alındığını, 4 bin 897 kişinin de memuriyetten çıkarıldığını açıklamıştı. Son olarak çıkartılan iki KHK ile birlikte Emniyet, TSK ve kamudan 2 bin 692 kişinin daha ihraç edildiği isim listesi ile birlikte açıklandı. Toplamda 20 bin 355 kişi tutuklandı, 40 bin 29 kişi gözaltında alındı.

Türkiye’nin darbeler ve baskılarla dolu tarihinde dahi eşine rastlanmayan bu durum Türkiye’de bir yandan rejimin yeniden inşasını gerekli kılarken öte yandan da Erdoğan’ın önüne sayısız pratik engeller çıkarmakta. Bir hapishaneler cenneti olan Türkiye’de bugün yayımlanan OHAL kararnamesi ile 38 bin eski mahkûma yenilere yer açmak için şartlı tahliye verilmek zorunda kalındı. Hemen ardından bu sayı da yetersiz görülerek 93 bine yükseltildi. Darbeye en güçlü katılımı sağlayan Hava Kuvvetleri’ne yapılan operasyonlar sonucunda orduda ciddi bir pilot açığı oluştu. Darbenin ardından Erdoğan arzu ettiği rejimi inşa edebilmek için ciddi kısıtlılıklar ile karşı karşıya kalırken devletin günlük işleyişi dahi çoğu kez tıkanır hale geldi.

OHAL ve KHK rejimi

Türkiye’de rejimin yeniden yapılandırılması sorunu yeni bir şey değil. Özal’dan beri emperyalizmle daha uyumlu olmak ve neoliberal politikaları daha hızlı hayata geçirmek için bu konu hep gündemdeydi. AKP de sahneye çıktığı günden beri bu role soyunmuştu. Görünürde, köklü yeniden yapılandırma için darbenin büyük fırsat yarattığı düşünülse de, ciddi bir planın aksine 15 Temmuz’un hemen ardından yapılan operasyonlardaki telaş halinin halen giderilemediğini söyleyebiliriz.

İlk ilan edilen kararnamede kısıtlanan kuvvet komutanlıkları yetkilerinin ilan edilen dördüncü ve beşinci kararnamede komutanlıklara iade edilmesi ve kapatılan okullardaki öğrencilerin durumunun defalarca değişmesi dahi kafa karışıklığını gözler önüne seriyor. Erdoğan’ın sınırlılığı neyi nasıl yapacağına ilişkin basit bir kafa karışıklığının oldukça ötesinde… Öncelikli olarak bugüne değin doğrudan bir çatışmaya girişmemiş olsa da özellikle son yıllarda emperyalizm ile uyum içerisinde çalışamamış olması ve Erdoğan’ın şahsının doğrudan emperyalizm tarafından destek almıyor oluşu onun birinci kısıtlılığını gösteriyor.

İkinci olarak, bir darbe teşebbüsünü durdurmasına rağmen Geziciler diye zikredilen Erdoğan karşıtlarının desteği kazanılmış durumda değil. İşçi sınıfına yönelik ise, kriz koşullarında bir taviz verilemiyor, saldırılar yoğunlaşıyor. Burjuvazi için Erdoğan’ın varlığı her ne kadar işçi sınıfına yönelik saldırıların artacağının garantörü olsa da krizin etkilerine karşı kalıcı bir çözüm bulmaktan uzak oluşu ve büyük sermaye gruplarına yönelik operasyonların yumuşamaması da endişe konusu olmayı sürdürüyor.

Evet, emperyalizm de Türkiye burjuvazisi de nicedir Türkiye’de rejimin yeniden yapılandırılmasını arzu ediyor. Ancak şu an için Erdoğan’ın elinden yalnızca, ülkenin günlük hayatını KHK’ler çıkartarak sürdürmek geliyor. Erdoğan belki de en güçsüz ve yalnız günlerini yaşıyor.

Milli Mutabakat var mı?

Erdoğan’ın güçsüzlüğü O’nu yeni müttefikler aramaya itiyor. Özellikle başarısız darbeden sonra tüm cephelerde birden savaşmamak için CHP ve MHP’ye yönelik ciddi bir yumuşama göstermek durumunda kaldı. Alışkın olmadığımız bu tavırlar da Türkiye’de AKP’nin MHP ve CHP ile birlikte bir milli mutabakata ilerlediği yorumlarına sebep oldu.

Görünürde HDP’yi dışlamak ve yeniden yapılandırmayı işçi sınıfı ve Kürt düşmanlığı üzerine kurmak için uygun bir zeminin yakalandığı düşünülse de, gelişmeler ortada böyle bir mutabakatın var olduğunu doğrulayacak somut bir veriyi sunmuyor.

Darbeyi başından itibaren desteklemeyen Türkiye burjuvazisinin arzusu elbette ki meclis içi bir uzlaşı olurdu. Hatta Kılıçdaroğlu’nun darbe sonrasında aktif oluşunun bir sebebinin bu olduğu diğer sebebin de Erdoğan’ı saraya hapsetme arzusundaki emperyalizm olduğunu düşünebiliriz. Ancak Kılıçdaroğlu bu sürece öylesine strateji yoksunu şekilde dâhil oldu ki yaptığı her hareket yine Erdoğan’ın hanesine yazıldı.

Ortada gerçek bir mutabakat olmadığını görebilmenin bir diğer yolu da anayasa görüşmeleri oldu. Anayasa görüşmelerinden mutabakatı anlatan bir eğilim çıkamazken anayasanın nereye evrileceği sorusu da önümüzdeki günlerin siyasi iklimine havale edilmiş durumda.

Şu an için rejimin yeniden inşası görevi, Özal’dan beri sürdürülen mantığa rağmen, Erdoğan’ın yalnızlığına ve AKP’nin tamamen çatlamış ve vasfını yitirmiş kadrolarının eline kalmış gibi duruyor. Ancak tüm bu süreci yönetecek kabiliyetten umarsızca yoksun oldukları da görünüyor. Tüm bu kısıtlılıklar Erdoğan ve çevresini her geçen gün daha da hırçınlaşmaya itme dinamiği taşıyor.

Hırçınlığın en ciddi boyut ise ekonomik alanda… Belediye bütçelerine katkı için çıkan yeni vergiler ve işçilerin, emekçilerin maaşından sırf bankalara para girişi olsun diye BES’in teşvik edilmesinin dışında, 13 Ağustos günü meclis TBMM Plan Bütçe Komisyonunda kabul edilen torba yasa ile 100’ü aşkın devlet kurumu ve işletmesinin özelleştirilmesinin önü açılmış oldu. İçerisinde Savunma Sanayii Müsteşarlığı, PTT, TRT, İller Bankası, TÜBİTAK, Milli Piyango, TPAO, DSİ, GAP Başkanlığı, DHMİ, YURTKUR, Karayolları Genel Müdürlüğü, Türkiye Bilimler Akademisi, Türkiye Adalet Akademisi, Spor Genel Müdürlüğü gibi büyük bütçeli kurumların yanı sıra sırf arazi değeri için özelleştirilen ve kar etmesi mümkün olmayan kuruluşlar da var. Bu uygulama sonrasında belediye ve hapishaneler dışında devletin özelleştirebileceği hiçbir ciddi kurum kalmamış olacak. Özelleştirme denizinde gemi karaya tamamen oturmuş olacak.

Emek demokrasi güç birliği ve Kürt halkı

Türkiye’deki rejim krizlerinden güvenilir bir demokrasi ile çıkmak için mücadelenin başının işçi ve emekçiler tarafından çekilmesi gerekiyor. Aksi halde askeri darbe olsun, Erdoğan tarafından inşa edilecek bir rejim olsun ya da bir ulusal uzlaşı olsun fark etmez, hepsinin temelini işçi ve emekçi düşmanlığı oluşturacak. Burjuvazinin parolası net: işçi düşmanı eski rejim çökerse yaşasın daha çok işçi düşmanı olan yeni rejim!

Bu yüzden Emek ve Demokrasi için Güç Birliği gibi başını emek örgütlerinin çektiği hareketler temel mücadele zeminini bize sunabilir. Ancak şu hali ile salt açıklamalar ve eylemlerle sınırlanan bir hareket hak ettiğimiz geleceği bize hazırlayamaz.

Bu birlik içerisinde yer alan ve mecliste dışlanmayı sürdüren HDP’nin burada daha aktif olması ve Kürt halkının haklı taleplerinin çözümü için bu zemine tüm ağırlığını vermesi gerekmektedir. Yeniden bir müzakere talep etmek dünün hatalarını tekrarlamak anlamına gelir. Müzakereler yeniden başlasa dahi, Türk devlet aygıtının ve burjuvazinin ihtiyaçları adına olumlu bir sonuçla neticelenmesi mümkün değil!

En acil demokratik taleplerimizin hayat bulabilmesi için tüm işçi ve emekçilerin içerisinde yer aldığı, öncelikle de buradaki DİSK-KESK-TMMOB-TTB’nin ve dahil olması gereken diğer emek örgütlerinin tüm olanaklarını (gerçekten tüm olanaklarını!) emekçileri seferber etmek için kullandığı adına yakışır bir birliğe ihtiyaç duyuyoruz.

Evet, devlet aygıtı çökmüş durumda. Bütün yozlaşmışlığını ve pisliğini de göz önüne sererek… 15 Temmuz darbe girişiminin yenilgiyle sonuçlanmasının ardından başlatılan “FETÖ”cüleri tasfiye süreci öyle bir boyut almış durumda ki, AKP içerisinde dahi “cadı avı” benzetmeleri kullanılır oldu. Askeriye, bürokrasi ve kamu sektöründe yapılan tasfiyenin rakamları Türkiye tarihinin en yükseği. Öyle ki, memlekette başarı ile sonuçlanan darbelerden sonra dahi böyle bir tasfiye süreci yaşanmamıştı. İşin hükümet ayağında da panik ile beceriksizliğin iç içe geçtiği, “o kurumu buraya, bu kurumu şuraya bağlayalım, sonra sıkıntı olursa yeniden düzenleriz” havası hâkim. Sanırsın devlet yönetmiyorlar da yapboz yapıyorlar…

Tabii devlet aygıtının yeniden inşası süreci rejimin nereye doğru evrileceği meselesi ile doğrudan ilintili olduğu için de kafalar bir hayli karışık. Bir de bu OHAL’li inşa olunca karışıklığın dozu da artıyor… Milli mutabakat mı, “durmak yok yola devam mı”? Ata’nın mı izindeyiz Adam’ın mı, yoksa ikisini birden aynı anda izleyebilir miyiz? RTE ulusun önce “yıkıcı babası” olup ardından bir de “yeniden kurucu babası” olarak Bonapartizm tarihine adını altın harflerle yazdırabilir mi türünden sorular… Mutlaka birilerini izlemek gerekiyorsa biz de biraz Marx’ın izlerine dönelim. Ama tabii yukarıdakiler gibi “yobazca” değil, aksi halde Marksizmin doğasına aykırı davranmış oluruz. “RTE’nin on sekiz Brumaire’i” ya da daha doğru bir ifadeyle “RTE’nin 15 Temmuz’u” olabilecek bir süreçten geçerken, “Louis Bonaparte’ın on sekiz Brumaire’i” ‘nde bakın ne demiş Marx:

“İnsanlar tarihlerini kendileri yaparlar, ama onu serbestçe kendi seçtikleri parçaları bir araya getirerek değil, dolaysızca önlerinde buldukları, geçmişten devreden verili koşullarda yaparlar. Tüm göçüp gitmiş kuşakların oluşturduğu gelenek, yaşayanların beyinlerine bir kâbus gibi çöker. Kendilerini ve bir şeyleri altüst etmekle, şimdiye dek hiç olmamışı var etmekle uğraşıyor göründükleri esnada, tam da böylesi devrimci kriz dönemlerinde, endişe içinde geçmişten ruhları yardıma çağırır, onların adlarına, sloganlarına, kıyafetlerine sarılır, dünya tarihinin yeni sahnesinde bu eskilerde hürmet edilen kılıklara bürünür ve bu ödünç dille oynamaya çalışırlar.”

Evet, hiçbir şey sıfırdan başlamıyor, ne kadar öyleymiş gibi göstermeye çalışsalar da.

“Konuş hafıza” ya da “yıkıcı baba”

RTE, iyisiyle kötüsüyle iktidarda olduğu on dört yıllık süreçte yaşadığımız tüm musibetlerin sorumlusu olarak, ulusun “yıkıcı babası” olmaya hak kazanmıştır. Darbe süreci yenilgiye uğramıştır, güzel de olmuştur, ama unutmayalım, darbe dinamiklerini işleten politikaların sorumlusu da RTE ve AKP hükümetleridir – Hrant Dink’in, Onur Yaser Can’ın, on dört yıllık dönemdeki tüm iş cinayetlerinin, kadın cinayetlerinin, Kürt halkına dönük katliamların ve burada sayamadığımız daha nicelerinin sorumlusu olduğu gibi- . Gerek dış politikadaki “bizim büyük çaresizliğimiz” durumu, gerekse de içerideki başkanlık hayalleri ve bu kapsamda muhalefeti ezmek, Kürtler ile savaşmak üzerine kurulu politika, rejim krizini derinleştirmiş, ülkeyi darbe sürecine getirmiştir.

Şimdi ise, darbe girişimini yenilgiye uğratmanın da avantajıyla, milletiyle bütünleşmekte, ulusun “yeniden kurucu babası” olmaya oynamakta, bu minvalde de toplumsal hafızayı yeniden yapılandırmaktadır. On dört yıllık iktidar döneminde “kötü” olan ne varsa üzerinden atmaya, kendisini ve partisini aklamaya çalışmaktadır. Eline de “FETÖ” gibi, her şeyi üzerine yıkabileceği bir koz geçmişken, vur Allah vur… Şu ana kadar “FETÖ”’ye mal edilmeye çalışılanların kısa bir listesi: Rus uçağının düşürülmesi, Roboski katliamı, Soma katliamı, Hrant Dink’in öldürülmesi, Onur Yaser Can’ın ölümü, barış sürecinin sekteye uğraması… Anlaşılan bu liste önümüzdeki dönemde daha da uzatılmaya çalışılacak, sanki on dört yıldır iktidarda başka bir parti varmış gibi. Mizahı biraz abartmaya kalksak hikâye, “bizi de iktidara “FETÖ”’cüler getirdi” (ki gerçeklik payı yukarıdakilerden daha çok) o zaman kendimizi de açığa alalım noktasına ulaşacak. Fena da olmazdı ya, neyse…

Bütün bu “aklanma” çabalarının hizmet edeceği konu ise toplumsal muhalefetin hafızasını temizleyerek, kaybedilen gücü yeniden ikame etme sürecinde zaman kazanmak ya da “sıfırdan başlamaya” çalışmak. Çelişkili gibi görünebilir ama RTE ve AKP en güçlü olduğunu sandığı dönemde bir anda kendini tarihinin en güçsüz sürecinde buldu.

Gücümüz güçsüzlüğümüzden gelir

Güçsüzlük meselesinin en başında bir darbe girişimiyle karşı karşıya kalmak ve iktidarı kaybetme noktasına gelmek oturuyor. Aynı zamanda darbe planlarının Erdoğan’ın en yakınında ya da sarayında hazırlanmış olmasını da buna eklersek tablo daha da karamsar hale geliyor. Bir nevi yalnızlaşma da diyebiliriz. Öyle bir tablo ki, sokak hareketinden oldum olası çekinen iktidar (ki kontrol edemeyeceği bir olgu olduğundan çekinmekte haklı), Gezi’deki tehditlerini saymazsak, tarihinde ilk kez sokağa çağrı yapmak durumunda kaldı. Ancak bu güçsüzlük olarak belirttiğimiz mesele çok da iyiye işaret değil, hele ki işin içinde Erdoğan varsa.

Tehlikenin bir boyutu yalnızlaşma ve etrafındaki kimseye güvenememe durumu nedeniyle OHAL ve KHK rejimine başvurarak ipleri kendi eline alması ve devlet aygıtını bu doğrultuda yapılandırmaya girişmesidir. Diğer boyut ise, iktidar bloğu içerisindeki yalnızlığını “milletiyle bütünleşerek” gidermeye çalışmasıdır ki, bu öyle çok da demokratik bir birliktelik değildir.¹ Ve yine böyle bir dönemde, Marx’ın da dediği gibi “geçmişin adları ve sloganlarına” sığınmaktadır ki, Türkiye tarihi buna pek yabancı değildir: Başkomutan, “Adam izindeyiz”. Buram buram Bonapartizm kokan bu tabloyu biraz daha tamamlamak için popülist bir söyleme de başvurması gerektiğinin gayet bilincinde olan RTE, AB ve ABD’ye karşı geliştirdiği “antiemperyalist” söylemiyle ulusun “yeniden kurucu babası” olmak için elinden geleni yapacağının sinyallerini vermektedir. Ama tabii arada başka beklentileri olanları da unutmamak lazım…

Milli mutabakat mı? Milli simülasyon mu?

Tüm bu yaşananlardan sonra bir “normalleşme” sürecine gidilmesini dileyenler, bekleyenler vardır. Bunların başında Türkiye büyük burjuvazisi vardır ve asıl kaygıları ekonomideki istikrarsızlığın bir nebze olsun dengelenmesi, yabancı yatırımların geri çekilmemesi ve ülkeye sıcak para girişinin durmamasıdır. Ayrıca, CHP ve MHP’den oluşan muhalefet partileri vardır. MHP zaten uzunca bir süredir, “devleti Devlet yönetecek” çizgisinden, “devlete Devlet yedeklenecek” çizgisine geçtiği için üzerine çokça tartışmaya gerek yoktur. CHP ise aldığı darbe karşıtı tutum, ardından saray ve başbakan ile gerçekleştirdiği toplantılar sonucunda “milli mutabakata” dair toplumun belirli kesimlerini umutlandırmıştır. Beklentinin AKP nezdinde de yansımasının olması, darbe girişimi sonrası yaşanmakta olan geçiş sürecinin bir sonucu olsa gerek. Sonuçta ortada çöken bir devlet var. Bir kısım devlet çöktü, yaşasın devlet diyor! Diğeri ise, devlet çöktü, yaşasın saray! Hâlihazırda herkes devletçi…

Kapalı kapılar ardında ne konuşulduğunu bilemesek de ortada “milli mutabakat” olarak görülebilecek olgular üslup değişmesi ve anayasa görüşmesidir. Bir de Yenikapı mitingi vardır ki, o da “milli simülasyon” olmanın ötesine geçememiştir.

Burada CHP’ye bir yer açmakta fayda var. CHP önderliğinin darbe karşıtı tutumunu OHAL’e karşı sürdürmemesi, ki parlamentonun yetkileri biraz daha az tırpanlanmış olsaydı CHP’de OHAL’i tam anlamıyla kabul edecekti ve darbe sürecinin sorumlusu olan AKP ve saraya karşı bir tutum geliştirmemesi not edilmesi gereken hususlar. Sonuçta, yaşanan tasfiye sürecinden sonra devlet aygıtının içi bir hayli boşalmış durumda ve bu kadro açıklarını doldurmak için de CHP, “pastadan pay almaya”, “neden olmasın” diyerek yaklaşmakta. Eskinin düşmanı, yeninin dostu olarak orduya dâhil olabilecek Ergenekon ve Balyozcular CHP’yi umutlandırırken, Türkiye’de rejim krizi açısından önemle takip edilmesi gereken bir nokta. Ne de olsa, TC ordusuna mensup olup dört, beş yıl “nedensiz” yere içeride yatmış insanlardan bahsediyoruz!

Kısacası, büyük burjuvazi, CHP, MHP ve AKP’nin bir bölümünde bir “milli mutabakat” beklentisi olsa da bu birlikteliğin temelleri üzerine net herhangi bir söylemin açığa çıkmaması ortada sadece bir niyet olduğunu düşünmeye itiyor. Ama Erdoğan’ın da niyetleri var…

Hiçbir şey sıfırdan başlamayacak

Her şey kaldığı yerden de devam edebilir. Başkanlık projesi gibi… Darbe öncesinde, hâlihazırda fiili başkanlıkla yönetilirken, RTE, OHAL ile kafasındaki düzenlemeleri fiiliyata geçirme fırsatı bulmuş durumda. Ama öncelikle güven tazelemesi gereken kesimler var. Bunların başında Türkiye büyük burjuvazisi geliyor. Bu cenahın beklentisini ise ekonomide göreli “istikrarın” sağlanması, güvencesiz ve esnek çalışmanın önünün daha da açılması ve ekonomik anlamda Türkiye’nin göbekten bağlı olduğu Batı sermayesi ile ilişkilerin toparlanması oluşturuyor. Saray rejiminin ise elinde OHAL ve KHK gibi işçi sınıfına karşı kullanabileceği bir güç mevcut. Zaten şu ana kadar bireysel emeklilik sistemini ve kamu sektöründe uzun süreli kadro yerine esnek, mülakata dayalı çalışma düzenini hayata geçirerek emeğe dönük saldırılara kaldığı yerden devam etmekte. Ayrıca yine OHAL’i bahane göstererek Tedi işçilerinin direnişine saldırması da ulusun “yeniden kurucu babasının” sınıf karakterinin tescili.

Öte taraftan dış politika ve emperyalizmle ilişkiler meselesi var ki, AKP’nin “ustalık” döneminin şaheseri olarak karşımızda duruyor. Darbe sonrası süreçte, yukarıda da değindiğimiz gibi popülist bir “antiemperyalist” söylemle ABD ve AB’ye saldıran Erdoğan’ın, bir yandan da Putin ile görüşmesi kafalarda, “acaba Türkiye Batı Bloğundan uzaklaşıyor mu” sorusunu yarattı. Böyle bir ihtimal her zaman geçerli olabilecekken, şimdilik o noktanın epey uzağında olduğumuzu söyleyebiliriz. Putin ile görüşme bu konuda önemli bir örnek olsa da, RTE’nin dış politikadaki sıkışmışlığına, “eski dostunun tankla gelmesi” eklenince, kapı komşusuyla arayı düzeltmeye çalışması anlaşılır, hele bir de Suriye politikasında bataklığa saplanmışken. Keza kısa vadede Ortadoğu politikasında kendisine biraz hareket imkânı yaratmak durumunda. Emperyalizm konusunda ise, ortada Erdoğan’dan kaynaklı bir güven sorunu olduğu aşikâr. Kendisi de bunun farkında olacak ki, kullandığı “antiemperyalist” söylemi bu minvalde şekillendiriyor. Türkiye ekonomisinin kırılganlığı, yabancı yatırımların kesilmemesi ve sıcak para girişi ihtiyacı düşünüldüğünde ve tarihsel olarak Türkiye büyük burjuvazisinin Batı sermayesiyle yakınlığı ve TC ordusunun NATO ile ilişkisi göz önüne alındığında RTE’nin söyleminin tam da içinden geçmekte olduğumuz geçiş döneminin bir ürünü olduğunu söylemek çok da abartılı olmaz. Sonuçta emperyalizme karşı oynamaya çalıştığı tek kozu mülteciler.

Memleketin rejim krizinin can damarı olan Kürt meselesinde ise değişen hiçbir şey yok. Darbe girişimi sonrası yeniden bir “barış” ortamı yaratılır mı sorusu sıkça sorulmasına, liberal çevrelerden buna dönük bir basınç gelmesine ve hatta HDP’nin de yeniden görüşmelere başlanmasına açık olduğunu beyan etmesine rağmen saray rejiminden buna dönük bir hamle gelmedi. Gelmediği gibi de HDP ne saraydaki liderler zirvesine ne de anayasa görüşmelerine davet edildi. Hükümet ilk elden Kürtlere dönük açık bir saldırı uygulamasa da, kısa vadede “normalleşmeye” dönük de bir sinyal vermedi. Hâlihazırda OHAL yasası ile beraber valilerin kazandığı yetkileri Kürt illerinde belediyelere karşı kullanabileceği ve belediyelere kayyum atanma ihtimalleri önümüzdeki dönemde çubuğun ne yöne bükülebileceğine dönük izlenim verebilir. HDP binasına dönük yapılan saldırı ya da vekiller üzerindeki yasal süreçlerin halen devam ediyor oluşu, Hakkari ve Şırnak’ın il olmaktan çıkartılıp yeni düzenlemeler yapılması da sarayın niyetleri açısından öneme haiz. Son olarak da, üç gün içinde on binlerce kişinin darbeci olduğunu teşhis edip, müdahale edebilen ancak tek bir kişiyi, Hurşit Külter’i 27 Mayıs’tan bu yana bulamayan/bulmayan bir hükümetten söz ediyoruz, gerisini siz düşünün. Asıl önemli olan ise, buradan sonra saray rejiminin Kürt meselesinde alacağı tutum değil, HDP’nin alacağı tutumdur. “Barış” süreci uzun vadede başlar mı bilinmez, keza memleket önünü çok net göremiyor, ancak başlasa dahi, geçmişte olduğu gibi Türkiye kapitalizminin ihtiyaçları doğrultusunda ve ihtiyacı olduğu oranda yürütülecektir. Önümüzdeki iki ihtimalde de, ne “milli mutabakat” ya da “hafifletilmiş bonapartizm” ne de tam anlamıyla bir bonapartizmde, işçilerin, emekçilerin, Kürt halkının ve ezilen tüm kesimlerin ne yeri ne de çıkarı vardır.

At izi, it izi… Peki ya bizimkisi?

Yukarıdaki tabloda eğri daha çok ulusun “yeniden kurucu babasına” yakındır. Ancak “milli mutabakat” ihtimalinin de kapısı açıktır. İki ihtimalden hangisinin gerçekleşeceği meselesi, güçler dengesine, Türkiye kapitalizminin tercih edeceği yönetim biçimine bağımlıdır. Yine bu tabloya kapitalizmin çözüm bulamadığı dünya ekonomik krizinin politik krizlere dönüşme eğilimini eklemek gerekir ki, Türkiye’de bu krizden kendi payını almıştır, almaya da devam edecektir. Gerek ekonomik, gerekse politik açıdan… Önümüzdeki mesele tamamıyla bir sistem krizidir. Ne burjuvazinin iki cephesi vardır birbiriyle ölümüne bir iç savaşa girmiş ne de burjuvazinin ilerici bir temsilcisi vardır, “daha iyi bir kapitalizm” yaratabilecek. Zaten kapitalizm bile “bundan iyisi can sağlığı” noktasındadır ve tam da bu nedenle birçok ülkede otoriterleşme eğilimi gözlenmekte, ekonomik ve demokratik haklar üzerindeki baskı artmaktadır. Demokrasi kapitalizme fazla gelmektedir kısacası.

Burada bizim payımıza düşen de OHAL ve KHK rejimi vasıtasıyla elimizde zaten kırıntısı kalmış ekonomik ve demokratik haklarımızın tehdit altında olmasıdır. Saray rejimi OHAL’i kullanarak işçi sınıfına ve demokratik haklara dönük saldırılarına devam edeceğini göstermiştir. Bu noktada kendimizi, kapitalizmin bile kendisine çok gördüğü, salt bir “demokrasi cephesi” inşasından ya da “daha iyi bir kapitalizm mümkündür” (örneğin radikal demokrasi kategorik olarak bu sınıflandırmaya girmektedir) hülyasından kurtarmamız gerekmektedir.

Bu noktada, DİSK, KESK, TMMOB ve TTB’nin öncülüğünde oluşan “Emek ve Demokrasi için Güç Birliği” oluşumu oldukça önem kazanmaktadır. Keza bizim izimiz, sınıf bağımsızlığı vurgusuyla oluşturulacak, işçileri, emekçileri, kadınları, gençleri, Kürt halkını, Alevileri ve toplumun ezilen diğer tüm kesimlerini bir araya getirebilecek, demokratik, sosyal ve ekonomik taleplerin harmanlandığı bir acil eylem programının, birleşik işçi cephesinde vücut bulmasından geçmektedir.

Türkiye gericiliğinin bütün milliyetçi muhafazakâr mukaddesatçı renklerinin ve sembollerinin bir araya geldiği ve Genelkurmay Başkanı’nın dahi söz aldığı Demokrasi ve Şehitler Mitingi Yenikapı’da yapıldı. Bahçeli’yi saymıyoruz bile, ancak Kılıçdaroğlu da oradaydı. İki lider de “yancılara” yakışır biçimde en kenarda oturuyorlardı. CHP Genel Başkanı, anayasaya aykırı bulduğu halde “sonra bize terörist derler” gerekçesiyle lehte oy verdiği dokunulmazlıklar vakasında olduğu gibi hazır ve nazırdı. Üstelik daha birkaç gün önce bunun Cumhurbaşkanı’nın dışarıdaki yalnızlığından kurtulmak için düzenlediği bir mizansen olduğunu söylemesine rağmen…

Tabii memleketin bütün “tek…tekçilerini” bir araya getiren bunca gösterinin sadece Cumhurbaşkanının dış dünyadaki yalnızlığıyla ilgili olduğu söylenemez. Bunun bir de içeriyle ilgisi var ki, tam bir “dışı seni içi beni yakar” mevzuu! Aslında olan bitene bakıldığında, iç dinamikler gümbür gümbür işliyor. Bu bağlamda Cumhurun Başı, ihanet ve kalleşliklerle dolu bir dünyada “milletiyle” daha evvelki dönemi de aşan, çok daha doğrudan, güvenilir ve “manalı” bir ilişki kurmayı hedefliyor; tabii, bu defa ilk elde “demokrasi, milli birlik ve uzlaşı” yolunda muhalif-muvafık, asker-sivil, (asi Kürtler hariç) herkesi peşinden sürükleyerek…

Demokrasi nöbeti: “İdam isteriz!”

RTE, darbeyi önlemekle kalmayan ve de üstüne neredeyse bir aydır demokrasi nöbeti tutan milletine öyle müteşekkir ki, ne isteseler yapmaya hazır… Misal, idam cezası!

Bakın, tarihi Yenikapı Mitingi’nde ne demiş: “Şu anda siyasi partilerimizin genel başkanları burada. Sizin zaten talebinizi biliyorlar. Egemenlik kayıtsız şartsız milletin olduğuna göre, sizler de idam cezası talebinde bulunduğunuza göre, bunun kararını verecek olan merci TBMM’dir. Meclis böyle bir kararı verdikten sonra atılacak adım bellidir. Onamaksa, Meclis’ten gelen böyle bir kararı, ben peşinen ifade ediyorum, onarım. Bu millet, egemenlik kayıtsız şartsız milletin olduğuna göre, eğer böyle bir kararı veriyorsa öyle zannediyorum ki, siyasi partiler de bu karara uyacaktır…”

Şimdi; mehter marşları ve milletçe malûmumuz olan milli-manevi manzaralar eşliğinde yapılan bir demokrasi mitinginde kitlelerin AKP çoğunluk iktidarının sürmesi ve AKP düşmanlarının kahredilmesi dışında demokratik talepler ileri sürmemesi son derece normal. Mesela, aslında AKP iktidarına bile değil, Reis’e karşı yapılan hain bir darbe teşebbüsünün ardından, göğsünü tanklara siper ederek canını ortaya koymuş, demokrasi ve millet egemenliği açısından bunca zor bir sınavdan geçmiş ve hâlâ geçmekte olan kitlelerin, milli birlik ve beraberliğe en fazla ihtiyaç duyulan şu günlerde özgürlük, eşitlik, ekonomik ve sosyal haklar vb. yersiz taleplerde bulunması beklenemez. Kitlelerin demokrasi adına büyük bir tehlikenin yaşandığı bu günlerde idam cezasının geri getirilmesini istemesi, ileri demokrasinin bugünkü ve yarınki düşmanlarının idamını talep etmesi bu nedenle anlaşılır bir şeydir. Demokrasi adına bunca fedakârlık yapmış bu millete bir idam cezasını çok görmek gerçekten haksızlık olacaktır. Nitekim Başkomutanımız, milletin bu içten talebini anında görerek TBMM’yi göreve çağırmış ve milletin kayıtsız şartsız egemenliğinin bir nişanesi olarak alınacak bir kararı peşinen onayacağı müjdesini vermiştir; orada hazır bulunan muhalefet liderlerinin de dikkatini çekerek…

Cumhurbaşkanımız, milletine duyduğu muhabbetle ünlüdür. Kendisini defalarca iktidara taşımış bir milletin idam gibi, demokrasimizin bugünü ve geleceği açısından çok önemli bir talebini reddetmesi düşünülemez. Zaten demokrasilerde halkın talepleri esastır. Hem okuldan da biliriz; demos: halk, kratos: yönetim demektir. Yani demokrasi, halkın yönetimi anlamına gelir. Kısacası, her fırsatta 15 Temmuz tertibinin, milletimizin azim ve kararlılığı sayesinde akamete uğradığını hemen her gün tekrarlayan müteşekkir bir devlet adamının meseleye başka türlü yaklaşması mümkün değildir. Demokrasilerde millet ne isterse o olur…

Ya millet şımarırsa?

Ancak o yakınlığa epeyce alışkın da olsak, Cumhurbaşkanımızın, özellikle 15 Temmuz sonrası, kitlelerle kurduğu ilişki yine de dikkat çekicidir. Tamam, millete demokrasi adına büyük bir borç birikmiştir, ama yine de insan tuhaf bir huzursuzluğa kapılmaktadır. Malûm, normalde bizim memlekette devlet adamları, askerlikte, komuta kademelerinde sık sık hatırlatılan o terbiye dışı kural gereğince, milletin başının biraz fazla okşanması halinde, şımarıp ayağa kalkacağı, dikileceği gerçeğini akıldan çıkarmazlar. Üstelik asker dövmeye, hatta linç ederek öldürmeye, kışla kapısında barikat kurup subay yuhalamaya başlamış kitlelerin bunu bir alışkınlık haline getirmesi durumunda çıkabilecek sorunları düşünebiliyor musunuz? Mesela aynı milletin kimi fertlerinin, herhangi bir nedenden ötürü sokakta yoluna çıkabilecek polislere, 15 Temmuz ve sonrasında demokrasi için yaptıklarını anlatıp posta koyarken onları bir de FETÖ’cülükle suçladığını; mesela üzerinde silahla yakalandığında, demokrasi nöbetinden geliyorum, arkadaşlarla hainlere karşı devriyeye çıkmıştık, falan deyip bir de adamların ağzını burnunu kırdığını düşünsenize… Hem de milletin silahlanması veya silahlandırılmasıyla ilgili bazı projeler gündemdeyken. Üstelik aynı işi yarın öbür gün muhalifler de… Aman, Allah korusun! Yani, demokrasi nöbeti falan tamam, halkla yakın ilişkilere de eyvallah, ancak yüzgöz olmaya hayır!

Ancak Cumhurbaşkanımızın bu konulardaki ustalık, tecrübe ve mühendislik seviyesindeki uzmanlığı düşünüldüğünde devletimiz ve kutsal değerlerimiz açısından duyduğumuz endişe azalmaktadır. Çünkü onun özellikle yeni dönemde kitlelerle kurduğu ve kuracağı ilişki bir başıboşluğa, öyle demokratik şımarıklıklara yol açmak şöyle dursun, aksine toplumun disipline edilmesini, rejimin tam bir güvence altına alınmasını sağlayacaktır. En azından amaç budur.

Sivil toplum işbaşında…

Saray tarafından düzenlenen “demokrasi nöbetleri” ve mitinglerine bakıldığında meselenin sadece sürmekte olan bir iç tehlike veya muhtemel dış tehlikelerle, imaj meseleleriyle; halkın muazzam desteğini göstererek içeride ve dışarıdaki durumu sağlamlaştırmakla sınırlı olmadığı açıktır. Hiç alışılmadık biçimde polis ve parti teşkilatları tarafından sokağa çağırılanların, bizim memlekette yine hiç alışılmadık biçimde yaklaşık bir aydır sokakta tutulmasının başka bir mana ve ehemmiyeti olsa gerektir. Bu “demokratik” görüntünün, bizim Cumhurbaşkanı söz konusu olduğunda, birtakım antidemokratik strateji ve hedeflere hizmet eden bir arka planı olduğunu söyleyebiliriz. Örgütlü kitleleri peşinden sürüklemenin bilinen avantajlarından biri de, normal devlet mekanizmaları ve güvenlik güçleriyle tam olarak hiçbir zaman sağlanamayan toplumsal denetimin, kitlelerin gücü ve toplumun her hücresinde örgütlenmiş paramiliter birimler (Devletiyle ve Reisiyle bütünleşmiş sivil toplum örgütleri!) aracılığıyla sağlanmasıdır. Bu güç, maksuda giden yoldaki engellerin, bazen zorla da olsa kolayca aşılmasını sağlayacaktır. Yani, mesele bir süredir parti militanları aracılığıyla yönlendirilen “seçmen” mevzuunu aşmıştır.

Yeni bir model…

Sorun, bazı “faşizan” görüntüler de vererek kendi içinde evrilmektedir. Ancak “faşizm” tanımlaması “propaganda” açısından bazı faydaları olsa da somut bir analiz açısından en azından bugün için fazla bir şey ifade etmez. Üstelik rejimin bu biçimde tanımı yenilgiyi daha baştan kabullenmek anlamına gelir. Bunalım içindeki kapitalist dünyada faşizm her zaman akılda tutulması gerekli bir ihtimal olsa da bugün için çok daha somut ihtimal ve olgular söz konusudur. Mesela bugün dünyanın pek çok yerinde, klasik Bonapartizm türlerinden farklı bazı özellikler taşıyan ve faşizan eğilimleri haiz, şimdilik “neo-Bonapartizm” adını verebileceğimiz bir devlet biçimi boy gösteriyor. Bu yeni rejimin, en klasik örneği olan Rusya’nın dışında da (“Putinizm”) bir dizi Avrupaî ve Asyaî örneği var. Mesela çok taze bir örnek olarak Filipinler’deki Rodrigo Duterte rejimini gösterebiliriz. Hazret, bütün suçluları öldüreceğini ve halkın da bu yoldaki eylemlerini destekleyeceğini vaat ederek kazandığı seçimlerin ardından halka verdiği sözü tutarak harekete geçmiştir. Kendisine “Filipinli Trump” da denilen Duterte’nin ilk göreve başladığında “milletine” yaptığı “Uyuşturucu bağımlılarını öldürün!” çağrısı sonucunda 700 kişi sokaklarda yargısız biçimde infaz edilmiştir. Duterte ülkede 600 bin kadar uyuşturucu bağımlısı ve satıcısının olduğunu da ilan etmiştir…

Kısacası bunun liderlerle kitleler arasındaki yeni bir ilişki biçimi olduğunu, üstelik de bu ilişkinin işlerin görünürde “demokratik” usul ve kurumlarla yürütüldüğü ülkelerde ortaya çıktığını söyleyebiliriz! Artık klasik biçiminden bazı önemli farlılıkları olan yeni bir tür “Bonapartizm”den söz edilebilir.

Yarı mistik bir ilişki ve yeni rejimin sünnet düğünü…

Ancak bütün “çağdaş yeniliklere” rağmen önder-kitle ilişkilerinin bilinen bazı temel ilkeleri-özellikleri vardır ve Türkiye’de de bu ilkeler işlemektedir: Önderler yükseldikçe yalnızlaşırlar. Etrafları bir yığın güvenilmez menfaatperest tarafından çevrilir. Kendisini dengeleyebilecek kişiler çoktan birer hiç haline getirilmiştir. Ne istedilerse verilenler, kendi hesaplarını gütmeye başlarlar. O güne kadar iktidarla memnun, müreffeh bir ilişki sürdüren iç ve dış sermaye çevreleri, zıvanadan çıkmaya başlayan politikaları ve başına buyrukluğu nedeniyle ondan kurtulmanın yollarını aramaya başlar. Kurulan yapı giderek çürümeye başlayıp her ilişki güce tapınmaya dönüştükçe giderek ihanete de açık hale gelir. En ufak bir ayak sürçmesinde veya devrilme tehlikesinde, sürekli pohpohlayan dostların çoğunun, her an taraf değiştirebilecek gizli düşmanlar, hainler olduğu anlaşılır. Şüphe her şeye hâkim hale gelir. Ve lider sadece, doğrudan kendisine bağlı bir polis aygıtının yanı sıra “milletiyle” baş başa kalır. Rejim, bütün çürümüşlüğüne karşın önderin “milleti” ile karşılıklı olarak kurduğu yarı “mistik” ilişki ve buradan aldığı güç sayesinde varlığını sürdürür. Bu elbette farklı ve bazı “ilahi” özelliklere sahip bir ilişkidir. Güvenilmez ara kademelerin tasfiyesi veya zayıflayarak aradan çekilmesi sonucunda osnunla milleti arasında hiçbir aldatıcı ve saptırıcı engel kalmaz. Aynı, İslam’daki “Allah ile kul arasına kimsenin giremeyeceği” prensibinde olduğu gibi… Ancak o kendini Allah’a şirk koşmayacak kadar tevazu sahibidir. Ona dokunmanın ibadet olduğunu söyleyen ve onun ikinci peygamber olduğuna inanan bazı taraftarları özendirse de peygamberlikte de gözü yoktur, her şeyin onun “sünnetine göre”* yürümesi yeterlidir…

Not: Yanlış anlaşılmasın, o manada değil. Peygamberin yaptıkları, söyledikleri anlamında. Milli Savunma Bakan Yardımcısı Şuay Alpay’ın bir nikâh töreninde evlilik cüzdanını geline verirken kullandığı “Cumhurbaşkanımızın sünnetinin gereği olarak…” sözlerinden ilham alınmıştır.

15 Temmuz darbe girişimini izleyen günlerde AKP’nin çağırısıyla kitlelerin her akşam meydanları doldurması ve ertesi hafta sonu CHP’nin kendi taraftarlarını Taksim meydanında toplaması, bu seferberliklerin karşısında Sol hareketin ne yapması gerektiğine ilişkin sorular, yanıtlar ve tartışmalar başlattı. İleri sürülen savlara bakıldığında iki karşıt ucun oluştuğu görülüyor: Bir kesim, Erdoğan yanlısı kitlelerin “plebyen” karakterini vurgulayarak bunun “solun doğal kitlesi” olduğunu iddia ediyor: diğer bir kesim de bu kitlelerin “dinci, gerici” ideolojik ve politik niteliğinin altını çiziyor, CHP’nin ise “laik burjuvazinin partisi” olduğu savından hareketle de onun mitingine katılmanın Erdoğan ve Kılıçdaroğlu ile birlikte aynı “milli cephede” yer almak olacağı eleştirisini yapıyor.

Rauters, geçen gün yayımlanan analizinde “TSK’nin kırık dökük bir güç haline geldiğini” ve “düzeltilmesinin yıllar alacağını” vurguluyor. Analizde, binlerce askerin gözaltına alınmasının, ordunun kendini laik demokrasinin nihai koruyucusu addettiği bir ülkede silahlı kuvvetleri derinden sarstığı; 15 Temmuz’la birlikte gördüklerimizin Türkiye ve TSK üzerinde gelecek 20-30 yıl etkide bulunacak bir sürecin başlangıcı olduğu ve son derece siyasileşen bir ordu göreceğimiz; kaçınılmaz güven kaybının ordunun operasyonel yetenekleri üzerinde olumsuz etkisinin büyük olacağı belirtiliyor. (Cumhuriyet- 27 Temmuz)

Bu analizin yayımlanmasının ardından yaşanan TSK ile ilgili gelişmeler de analizi doğrulayacak nitelikte. Eğer kararlaştırılanlar gerçekleşirse bu “bildiğimiz TSK’nın” sonu anlamına gelecektir. Yani burjuva düzen açısından durum vahimdir.

Malûm, TSK burjuva cumhuriyetimizin temel gücüdür. Bu en azından 2007’ye kadar böyleydi. 2007-2010 dönemi ve sonrası ordu ve yüksek bürokrasi eliyle denetlenen yarı-Bonapartist rejim, emperyalizm ve yerli mali sermaye tarafından kesin biçimde desteklenen çok güçlü bir sivil iktidar karşısında bilinen özerkliğini kaybederek siyasi anlamda geri çekilmek zorunda kaldı.  Siyasi iktidar, gücünü veya darbe girişimine bakılırsa, güç zannettiği şeyi bu geri çekilmeye borçludur.

2007’den sonra TSK, beklenen müdahaleyi yapamaması neticesinde tarihinde görmediği bir tasfiyeye uğramış, geleneğini temsil eden Kemalist kadroların önemli ölçüde tasfiyesinin ardından kendi şartlarında uzun sayılabilecek bir sessizlik ve “uyum” dönemine girmiştir. Ancak bu durumun sadece bir görüntü olduğu ortaya çıkmıştır. Tabiat gibi, ordu da boşluk kaldırmaz. AKP’nin bu boşluğu, kurumun özel nitelikleri nedeniyle doğrudan kendi kadrolarıyla dolduramaması sonucu, TSK kadroları her seviyede, çok uzun yıllardır içeride örgütlenmekte olan Cemaat mensuplarınca doldurulmuştur. 2013’te hükümetle Cemaat arasında başlayan çatışma, iktidarın, daha önce Cemaat’le elbirliği yaparak tasfiye etmeye çalıştığı Atatürkçü kesime yaklaşmasına (“Kumpas” mevzuları) ve onlarla bir çeşit ittifak kurmasına yol açmıştır.

15 Temmuz vakasının, tutuklanarak tasfiye edileceklerini duyan Cemaat’in askeri kanadının erken harekete geçmek zorunda kalmasının bir sonucu olduğu anlaşılıyor. Bu arada iktidarın başlattığı Kürt savaşının da yardımıyla yanına çektiği Atatürkçü kadrolarla kurmaya çalıştığı ittifakın gerçekte Cemaat korkusuna dayandığı, iktidarın, eski ortağının ordu içindeki gücünden büyük ölçüde haberdar olduğu çok açık. Ancak ortaya çıkan durum, bu gücün iktidarın zannettiğinden daha büyük olduğunu gösteriyor. Darbe girişiminin ardından boşalan yerlere (AKP il ve ilçe örgütlerinden eleman bulunamayacağı için!) önceki davalarda yargılanmış subayların getirilmeye başlanması, memnuniyetsiz ulusalcı kesimlerde tarifsiz acılara yol açan (“Orduyu da ele geçirdiler!”) söz konusu ittifakın güçleneceğine dair bir işaret gibi görünse de gerçek tam olarak bu değildir. Aksine “ortak düşmanın” ortadan kalkmış olması veya çok zayıf düşmüş olması, zorunlu bir “balayı” döneminin ardından geçmişe ve elbette bugüne ve yarına ilişkin pek çok hesaplaşmayı gündeme getirebilir! Hele ki ordunun darbe yapabileceğinin ve Saray’ın görünür gücünün nasıl bir güçsüzlüğü örttüğünün açığa çıkmasıyla birlikte… Bu nedenle kısa ve orta vadede, hangi “temizlik” yapılırsa yapılsın iktidarın TSK’ya güven duyması mümkün olamayacaktır.

TSK (aynı sivil bürokrasi ve bütün devlet kademeleri gibi) bugün tarihinin en parçalanmış ve “kırık dökük” dönemini yaşıyor. Daha önce yediği darbe yetmiyormuş gibi, “yeni Türkiye” döneminde bir darbe daha yemiştir. Parçalanmanın boyutu, toplam 358 general ve amiralden ilk elde 110’unun tutuklanmış olmasıyla (%31) ortaya çıkmıştır. Aynı durum bütün kademeler için geçerlidir. Son olarak, çıkartılan KHK ile 149 general ve amiral ihraç edilmiş, Deniz Kuvvetlerindeki amirallerin yarısı ordudan çıkartılmıştır. Ancak Cemaat’in gerçek gücüne ilişkin iddia ve tahminler çok daha vahimdir. Teşkilatın ordunun subay ve astsubay kadroları ve askeri okullardaki örgütlenmesi sonucunda özellikle 1994’ten beri çok güçlendiği ve ordunun muvazzaf bölümü içindeki oranının yüzde ellileri bulduğu, kurmayların neredeyse tamamının Fethullahçı olduğu iddia edilmektedir… Bu oranlar abartı mıdır değil midir şimdilik bilemeyiz, ancak sadece general-amiral sayılarına bakarak bile sorunun “FETÖ”cü bir “sızma”dan ziyade, önemli ölçüde “ele geçirme” ve hatta “ordulaşma” olduğunu görebiliriz.

Ortada ciddi bir parçalanma ve hasarın olduğu açıktır. Bu hasarın tamiri, “kurumsal yapının yeniden düzenlenmesinin” yol açacağı sorun, bela, çelişki ve çatışmalarla birlikte çok zahmetli olacaktır. Nitekim maddeleri bir KHK ile ilan edilen  “sivilleştirme” önlemlerine bakıldığında bunların uygulanabilmesi halinde hem politik, hem yapısal, hem de teknik açıdan hayırlı neticeler vermeyeceği şimdiden bellidir.  Beklenenin aksine, bu yeniden yapılanmanın Saray’ın lehine sonuçlar vereceğinin de bir garantisi yoktur. Üstelik Saray, Kürt savaşının tırmanmasının etkisiyle askere daha da muhtaç duruma düştükçe, bütün “silahlı” kurumlar gibi ordu da kendi hesabına güçlenmenin ve özerkleşmenin yolunu arayacak; askerin iç güvenlikte kullanılması bu eğilimi daha da güçlü kılacaktır. Bu eğilimin, bakanlıklara bağlanarak bütünlüğünü daha da kaybeden, daha da politikleşen, kendi içinde çok parçalı bir rekabete sokulan ve daha da çapsız politikacıların “günlük” kullanımına açık bir askeri yapıyla engellenmesi mümkün değildir.  Ayrıca bir ordunun “bütünlüğü”, her zaman düzenin “istikrarına” da işaret etmez. Bonapartizm geleneğinin güçlü olduğu ülkelerde bu bütünlük, siyasi iktidarın baskı ve denetim altında tutulmasında, gerektiğinde emir komuta zinciri içinde yönetime el konulmasında avantaj sağlar. Bu tehlikeye karşı ordunun iktidar tarafından, daha kolay denetlenebileceği düşüncesiyle, “parçalı” halde ve/veya polis gözetiminde tutulması ise pek çok öfke, rekabet, çatışma, güvensizlik ve entrikaya yol açacaktır. Bu durum, ordunun politikacılar arasındaki çatışmaların bir aracına dönüşmesine, cuntalar arası rekabet ve savaşlara, bir takım saray darbelerine neden olabilir. İktidar savaşlarında kimse kimsenin “babasının oğlu” değildir. Ayrıca son yaşananlar düşünüldüğünde ordunun, darbeci de olsa kendi üniformalı mensuplarının dövülerek yerlerde sürüklenmesini, silahlarının elinden alınmasını ve sivillerin tankları ele geçirmesini, kışla kapılarında belediye araçlarının tutulmasını, “gelip geçenin vurmasını” hoş karşılamayacağı açıktır; hem “yol olması” açısından, hem toplumsal konumu, hem de tarihsel prestiji açısından…

İklim ve yapı meselesi: Kan çekiyor…

Burada eklenmesi gereken bir başka husus da meselenin “Cemaat sızmasından” çok öteye bir “iklim” ve “yapı” sorunu olduğudur. Bugün ortaya çıkan durum, bu iklim ve yapıyla yakından ilişkilidir. Hava durumu ve iklim koşulları müsait olduğunda her şey olur!

Ordunun bu ülkenin modernleşme ve burjuva devrimi sürecinde oynadığı öncü rol açıktır. Ancak bu rol, bütün dünyada özellikle emperyalizm çağında burjuvazinin evrensel anlamda devrimci karakterini kaybetmesi, üretim ilişkilerindeki konumu ve mülkiyetine yönelik tehlikelerden kaynaklanan sınıfsal korkularının da etkisiyle başta ordu olmak üzere bütün kurumlarıyla birlikte hızla gericileşmesiyle son bulmuştur. Süreç Türkiye’de de farklı işlememiştir. Bu bağlamda bütün ideolojik-ilkesel-ahlaki iddia ve süslemelere rağmen TSK’nın da, nesnel konumu, sayısız toplumsal bağları, belli kademelerdeki çıkar ilişkileri ve emperyalist sistemle zorunlu ve kopmaz bağ ve ittifaklarıyla gericileşmesi kaçınılmaz olmuştur. Büyük burjuvazinin bazen “mırın kırın” etse de cumhuriyet tarihi boyunca askere duyduğu ihtiyaç, ordunun burjuva düzeni içindeki konumu ve militarizmin koyu gölgesi bir taraftan rejime Bonapartist-yarı Bonapartist bir karakter kazandırırken, TSK’nın mali sermayeye kopmaz bağlarla bağlanan bir kuruma dönüşmesini sağlamıştır. Zaten “anayasal düzeni ve milli çıkarları koruma” görevinin, toplumun ve devletin emeğin sömürüsüne dayalı yapısı düşünüldüğünde başka bir anlama gelmesi mümkün değildir. Ordunun, çok daha önceki dönemlerde de gerçek manada ilerici-devrimci unsurları içinde barındırmamasının, solcu olduğu bilinen erlere en doğudaki sürgün birliklerinde askerlik yaptırmasının, her darbe döneminde solcu-sosyalist subayları topluca tasfiye etmesinin;  her türlü haksızlık, adaletsizlik ve zorbalığı barındıran iç yapısının bir tesadüf veya idari bir kusur olmayıp doğrudan bu sınıfsal-toplumsal iklimden kaynaklandığını söyleyebiliriz. Bunun en büyük kanıtı 12 Mart ve 12 Eylül askeri darbelerinin açık sermaye yanlısı ve emek düşmanı mantık, politika ve uygulamalarıdır. Bu darbelerin devletin bekası ve çıkarları açısından başta Fethullah Gülen olmak üzere bazı İslamcılarla kurdukları açık-örtülü ilişkiler ve 12 Eylül’ün resmi ideoloji olarak imal etmeye çalıştığı “Türk-İslam Sentezi” birer tesadüf değildir. Yani burjuvaziyle ordu arasında her zaman ve her anlamda bir “kan bağı” olmuştur. Burjuvazinin bugün bir askeri darbeden yana olmaması kimseyi aldatmasın; bu bunalımlı zamanlarda yarın nelerin olacağını, kimin kime ihtiyaç duyacağını tam olarak bilemezsiniz..!

Yeniden yapılandırma ve demokrasi…

Darbe girişiminin ardından TSK’nın yeniden yapılandırılması sorunu gündeme gelmiştir; elbette en “sivil ve demokratik” perspektifler doğrultusunda…  (Bak: 2 no’lu KHK) Bu nedenle yeni bir “12 Eylül Referandumu”na (2010) benzer bir tartışma süreci yaşamamız ihtimal dahilindedir. Ordunun seçilmiş ve sivil siyasi otoriteye bağlanmasına, “demokratik bir denetim” altına alınmasına, yeniden yapılandırmanın demokratik temellerde yapılmasına kim karşı çıkabilir ki! Üstelik büyük sermayenin ve “Batılı dostlarımızın” da talebi olduğu söylenen, “kamplaşmalardan uzak, demokratik uzlaşmalara, kuvvetler ayrılığına, hukukun üstünlüğüne dayalı, sivil” bir rejimin Türkiye için en mantıklı yol olduğu konusunda milli mutabakatın olduğu bir zamanda… Hele ki, ortada burjuvazinin toplumsal egemenliğine ve özel mülkiyete yönelik işçi sınıfından kaynaklanan doğrudan bir tehlikenin olmadığını düşünürsek… Bu durumda yerli ve yabancı mali sermayenin, en azından bugünlerde (!) siyasi iktidarın bir kişinin elinde toplanmasının yaratacağı riskleri göze alması ve açık bir diktatörlük istemesi için bir neden yoktur. Yani geleneksel büyük burjuvazimiz açısından, kendini sürekli şantaj, hatta müsadere tehlikesi altında hissetmeyeceği bir “istikrarlı bir demokrasi”  talebi son derece normaldir. TSK’nın yeniden yapılandırılmasını da bu bağlamda ele almak elbette mantıklıdır…

Ancak işlerin bu kadar “mantıklı” yürümesinin bir garantisi yoktur. Her şeyden önce “demokrasi” zannedildiği kadar “nötr” ve “kimliksiz” bir şey olmadığı gibi, aynı zamanda bütün toplumsal çelişkilerin ifadesi olan siyasi bir çatışma alanıdır. Bu nedenle sadece “vatan savunmasına” dayalı ve dış tehditlere yönelik bir TSK yapılanması mümkün değildir. TSK’nın “sivil denetim” altına alınması tek başına ve kendiliğinden demokratikleşmesine veya siyaseten “nötrleşmesine” falan yol açmaz. Aksine bu durum, verili şartlarda ordunun sivil de olsa başka bir gücün eline geçmesine yol açar. Nitekim siyasi diyaloglar (Tabii, HDP hariç!) açısından göz yaşartıcı manzaralar yaşadığımız bu günlerde RTE’nin aklına ilk gelen şeyin Genelkurmay ve MİT’i Cumhurbaşkanlığı’na, kuvvet komutanlıklarını da Milli Savunma Bakanlığı’na bağlamak olması ve ardından bir KHK ile işe girişilmesi tesadüf değildir! Ayrıca iktidar çevrelerinde sıkça dile getirilen,  ordunun imam-hatiplilere açılması önerisinin ve hemen ardından askeri liselerin kapatılması ve harp okullarının alelacele kurulan bir “üniversiteye” bağlanmasının anlamı da açıktır. Bir başkanlık rejiminin güvenilir bir TSK ile bütünlenmesi iktidarın başlıca hedefidir. Yani tek başına “sivilleşme” aynı 12 Eylül 2010 Referandumu’nda da şahit olduğumuz üzere (Yargının sivilleşmesi!) demokrasinin garantisi falan değildir. Kısacası soruna “sivil toplumcu” bir bakışın her zaman olduğu gibi bu defa da yanılgıyla sonuçlanacağı açıktır.

Fakat yine de o kadar “müşkülpesent” olmayalım! Yukarıda da belirttiğimiz gibi ordunun sınıfsal anlamda neyi temsil ettiğini elbette biliyoruz. Başta 12 Eylül olmak üzere askeri darbeler tecrübemiz, bunun nasıl bir temsiliyet olduğunu da gösteriyor. Ancak bütün bunlar ordunun yapısına ilişkin demokratik talepler ileri sürmemize mani değil. Mesela “demokratik değerler”  doğrultusundaki bu” yeniden yapılanmaya”, ideolojik, dinî, etnik ayrım gözetilmeden ordunun isteyen bütün toplumsal kesimlere açık hale getirilmesi; başta erat ve astsubayları kapsamak üzere demokratik örgütlenme ve sendika kurma hakkı vb. uygulamalarla başlanabilir… Askeri de kapsayacak bir demokratikleşmenin başka yolu yoktur. Tabii, öyle bir niyet varsa..!

Ne tuhaf değil mi? Başarısız bir darbe teşebbüsü nedeniyle neşe içinde olmamız gereken günlerde derin bir endişeye gark olmuş durumdayız! Çünkü darbe başarısız olsa da demokrasi falan kazanmadı…

Görünür haliyle durumun vahameti ortada; ancak gerçek durumun görünenden de vahim olduğu belli. Sadece askeri değil, pek çok bakımdan… “Ortadoğu’da bizden habersiz yaprak kıpırdamaz”dan (Davutoğlu) gelinen yere bakın. O her şeyi bilen ve duyan ve de olur olmaz her bir şeyi elinin altında tutan güç timsali Cumhurbaşkanı darbeyi, darbe başladıktan saatler sonra “eniştesi”nden duyuyor. Başbakan’ın da neyse ki “eşi dostu” var, sevabına haber veriyorlar ilerleyen saatlerde. Yani aşağı yukarı bizlerin durumu!

Darbe girişimiyle birlikte, darbeler çağının sona erdiğine dair liberal hurafenin geçersizliği bir kez daha kanıtlanmış oldu. Neymiş: Sınıf çatışmaları, dolayısıyla siyasi iktidar mücadeleleri devam ettiği sürece darbeler de olacakmış… Yani tarihin sonu falan gelmemiş. Gerçi “bunun sınıflarla ne ilgisi var? Bu basbayağı devletin içinde süren bir savaş. Bir Tayyip ile Fethullah hikâyesi!” falan diyenler olabilir. Ancak, devlet içi savaşların neyin yansıması olduğunu, hiçbir şeyin toplumsal olarak bir boşlukta cereyan etmediğini, meselenin birtakım “sivil toplumcu” hurafelerle izah edilemeyeceğini iyi biliyoruz. Bu savaşın asıl nedeninin kapitalist sömürü düzeninin üretim ve yeniden üretimi sürecinin kimler tarafından yönetileceği, kaynakları kimlerin kontrol edeceği, kaymağı kimin yiyeceği, hakların nasıl budanacağı, emeğin nasıl zapturapt altında tutulacağı meselesi olduğu gün gibi ortadadır.

Ne oldu..?

İşin askeri boyutu gün geçtikçe daha da ortaya çıkacak. Ancak ilk elde şunlar söylenebilir: Anlaşılan, iş öyle “FETÖ”cülerle falan sınırlı değil. Daha fazlası var. Ancak bazı aksilikler nedeniyle planın ve zamanlamanın aksaması ve RTE’nin kıl payıyla kurtularak hayatta kalmayı başarmasının yol açtığı tereddütler ve bunun yarattığı kırılma, bir kısım güçlerin geri çekilmesine, vazgeçmesine hatta birbirlerini “satmasına” yol açmış. Bu durumda tepe noktalarda, komuta kademelerinde epeyce etkili ve kalabalık olsalar da operasyonal anlamda görece sınırlı bir sayıya sahip darbecilerin çekirdek gücünün, inisiyatif kaybına ve kararsızlığa düşmesi kaçınılmaz olmuş. Kararsızlığa düşüp bekleme veya savunma durumuna geçen her ayaklanma yenilmeye mahkûmdur. Darbenin Marmaris ayağının başarısı muhtemelen pek çok tereddütü silecek ve katılan komutanların ve birliklerin sayısını, dolayısıyla da başarı şansını artıracaktı. Şimdiden tartışılmaya başlayan bazı boşlukların, karanlık noktaların hatta “istihbarat zaaflarının” nedeni büyük bir ihtimalle bu durumdan kaynaklanıyor. Anlaşılan o gece “bekle gör” durumunda olan pek çok kişi vardı. Dolayısıyla, darbenin bastırılmasına, üstelik de TSK’nın general kadrosunun hemen hemen yüzde kırkının FETÖ mensubu olma gerekçesiyle gözaltına alınıp tutuklanmasına, ihraç edilmesine rağmen süren teyakkuz durumunun sadece olayın tazeliğinden veya tehlikenin tahminen geçmemiş olmasından değil, aynı zamanda darbe hazırlıklarının gerçek kapsamından, darbenin henüz tam olarak görünmeyen yüzünden, buradan gelebilecek bir “ikinci dalga” ihtimalinden kaynaklandığını söyleyebiliriz.

Allah’ın bir lütfu”, ancak…

Darbeyi kendi gelecek hesapları bağlamında “Allahın bir lütfu”(!) olarak değerlendiren RTE’nin sevinçle karışık bir endişe içinde olduğunu tahmin edebiliriz. Sevinçlidir çünkü devlet içindeki en büyük rakibini ve onun bütün gücünü kökünden kazıma imkânını elde ettiğini düşünmektedir. Bu az buz bir kazanım olmayacaktır. Cumhurbaşkanı “FETÖ” bahanesiyle girişeceği bir dizi operasyonla ve elbette uzatılacağını şimdiden ilan ettiği OHAL imkânlarıyla, çoktandır fiilen işleyen bir başkanlık rejiminin son çivilerini de çakacağını düşünmektedir. Sevinç ve mutluluğunun nedeni olsa olsa budur. Hatta bu yeni rejimin “zafer anıtı” olarak Taksim’e bir cami ve en önemlisi bir “topçu kışlası” (Ne ironik değil mi?!) yapılacağını meydan okurcasına ilan etmiştir; hem de askeri darbe teşebbüsünden birkaç gün sonra!

Ancak bu sevinç büyük bir ihtimalle derin bir endişe ile el eledir. En azından “mantıken” böyle olması gerekmektedir. Çünkü tek parti dönemini saymazsak, TC tarihinin en güçlü cumhurbaşkanı, elinde tuttuğu ve bugüne kadar sınırsız olduğu düşünülen denetim ve tek adam olmanın yol açtığı bütün detaylar üzerinde doğrudan hâkimiyet kurma gücüne rağmen bu mekanizmanın gerçekte ne kadar kof, çürük ve parçalanmış olduğunu görmüştür. Bu durumdan endişe duymaması mümkün değildir. Düşünsenize, en güçlü olduğunuzu ve hemen her şeyi elinize geçirdiğinizi düşündüğünüz bir dönemde, en zayıf halindeki Demirel’den farkınız yok. MİT, “bileti kesilmiş” Demirel’e 12 Mart ve 12 Eylül’de hangi muameleyi çekmişse size de aynı muameleyi çekiyor ve darbeyi haber vermiyor! Üstelik darbenin çekirdeği, geçmişte başta TSK bütün devlet kurumlarına büyük ölçüde kendi ellerinizle yerleştirip işbirliği yaptığınız, yolunu açtığınız, çoğu elemanını tek tek tanıdığınız, bunun ötesinde son birkaç yıldır savaş halinde olmanız nedeniyle sürekli takip altında tuttuğunuz (“İnlerine gireceğiz!”), üstelik birkaç gün sonra tasfiye edeceğiniz için listelediğiniz bir cemaatin kadrolarından oluşuyor! İşte “AKP devleti”nin gerçek gücü; endişelenmemek mümkün değil..!

Neyin zafiyeti..?

Tabii, mesele bir “istihbarat zafiyeti” ile sınırlı değil. Öncelikle politik bir zafiyet, hatta şeytani bir kurnazlık eşliğinde sergilenen bütün güç gösterilerine rağmen bir güçsüzlük söz konusu. Bu, öncelikle darbe nedeniyle bir defa daha gündeme gelen “TSK’nın kurumsal yapısının yeniden düzenlenmesi” bağlamında ortaya çıkan bir durum. Bilindiği gibi, AKP iktidarı ve RTE, Atatürkçü bir darbenin önlenmesi, bir daha imkânsız hale getirilmesi ve “eski rejimin” kalesi TSK’nın siyasi özerkliğine son verilmesi amacıyla giriştiği Ergenekon, Balyoz vb. operasyonların ardından yeni bir kadrolaşmaya gitmişti. Bu yeni dönemdeki kadrolaşma asker açısından siyasi bir geri çekilmeye yol açsa da gerçekte Cemaat’in ordunun hemen her kademesinde örgütlenip önemli ölçüde güçlenmesine, başka tür bir siyasileşmeye yol açmıştı. Neticede bir darbenin önlenmesinin bedeli bir başka darbenin tohumlarının atılması olmuştu. Şimdi yaşananların da farklı bir sonuca yol açmayacağının hiçbir garantisi yoktur. Bu darbe teşebbüsünün ardından girişilecek zorunlu “yapısal düzenlemelerin”, alınan önlemlerle her ne kadar “AKP’lileştirme” yoluna gidilmek istense de, TSK bir başkanlık rejiminin özel muhafız birlikleri (Mesela “kapıkulu” ordusu) haline getirilmeyecekse; veya onu dengeleyecek, mesela İran “devrim muhafızları” gibi bir başka ordu oluşturulmayacaksa, öncekinden farklı bir sonuç vermesi zayıf bir ihtimaldir. TSK’nın son KHK ile ilan edilen tedbirlerle yeniden yapılandırılma teşebbüsünün, işleri daha da karmakarışık hale getirmesi bir yana, eğer uygulanabilirse orduda ciddi bir güçsüzlük ve dağınıklığa yol açacağı, bunun umulan “hayırlara” vesile olmayacağı açıktır. Bu sürecin sonuçları ve bunların yol açacağı tepkiler kısa sürede ortaya çıkacaktır. Bu nedenle, Independent’ten Robert Fisk’in, “Darbenin bir sonraki darbeye kadar engellendiği; asıl darbenin önümüzdeki aylar ve yıllar içinde olacağı; darbenin başarısızlığının ordunun Erdoğan’a sadakat gösterdiği anlamına gelmediği” yolundaki ifadelerini yabana atmamak gerekiyor.

Bundan sonrası: RTE bir “gönül adamına” dönüşür mü..?

Bu soruyu daha önce pek çok defa sormuş ve her defasında olumsuz cevap vermiştik. İlk akla gelen, bu kadar büyük bir vartanın atlatılmasının ardından, memleketi tek başına yöneten zatın, darbeye istisnasız biçimde karşı çıkmış muhalefetle, darbe gecesi bombardıman altında mecliste toplanmayı seçmiş muhalif siyasi partilerle bir uzlaşmaya gitmesinin mantıklı olduğudur. Ancak nedense bu memlekette mantıklı ve de iyi ihtimallere insanın inanası gelmiyor!

Şimdiki bazı görüntüler RTE’nin en azından bir süre için bir “gönül adamına” dönüşme ihtimalini aklımızdan geçirmemize yol açabilir. Gerçekten de bazı sert karakterli, hoşgörüsüz kişilerin çok büyük bir felâketin ardından öncekiyle ilgisi olmayan bir ruh haline büründüğü, kendini her türlü heva ve hevesinden arındırarak bir meleğe dönüştüğü görülmemiş işlerden değildir. Mesela Cumhurbaşkanı’nın yıllardır “hainler” ve benzeri en ağır lafları ederek savaştığı güçlerin darbeden yana tavır takınmayıp aksine darbe girişimini şiddetle lanetlemeleri, “düşman” medya kanallarının “meşru” hükümete ve cumhurbaşkanına sahip çıkması, muhalefet partilerine mensup milletvekillerinin darbe gecesi parlamentoya koşmaları vb. pek çok örnek RTE’nin, en azından yaşanan olayların neden olduğu dehşet duygusunun da etkisiyle bu tehlikeli gidişat üzerine bir daha düşünüp kalıcı bir uzlaşmaya yönelmesine yol açabilir mi? Mesela Kılıçtaroğlu ve Bahçeli’nin Saray’a çağırılıp çok samimi bir biçimde ağırlanmaları, muhatapların birbirleriyle açık açık konuşmaları, ortak bir anayasa değişikliğinden söz edilmesi, en başta büyük sermaye olmak üzere milletimizin geniş kesimleri tarafından talep edilen “demokratikleşme” yönünde atılacak hayırlı adımlara mı işaret ediyor? Mesela, bütün bunlar konsensüs ve elbirliği ile rejimin demokratik bir biçimde yeniden organizasyonunun temel şartı olarak “başkanlık sistemi” veya “partili cumhurbaşkanlığı” hedefinden vazgeçilmesi, parlamenter sistemin güçlendirilmesi anlamına mı geliyor. Yoksa yeni bir “7 Haziran taktikleri” dönemine mi girmekteyiz. (Gerçi henüz Deniz Baykal çağırılmadı ama..!) Yani kimilerince belirtildiği gibi bir adım geri atılıp sonra saldırı biçiminde iki adım mı atılacak? Bütün bu uzlaşma görüntüleri RTE’nin tarihsel hedefleri doğrultusundaki stratejik çizgisinden vazgeçmeyip sadece birtakım taktik manevralara girdiği anlamına mı geliyor..? Daha pek çok soru sorulabilir. Ancak emin olun cevabını almamız çok uzun sürmeyecek.

Çok mu kötümseriz? Kimse kusura bakmasın ama haksız da sayılmayız. Çünkü, her şeyden önce bu memlekette, sembolik başlangıç gününün hangisi olduğu bir yana, bir rejim değişikliği yaşanmaktaydı. Elbette anlık bir durumdan değil, farklı aşamaları olan bir süreçten söz ediyorduk. Ayrıca bu “başkanlık” rejiminin ancak bir “içsavaş rejimi” olarak var olabileceğini ve askeri bir darbeye yol açabileceğini iki yıldır söylemekteydik. Şimdi, eğer bu süreç, darbe musibetinin dersleri ışığında bıçak gibi kesilip gerçekten başka bir yola girmeyecekse, aynı 7 Haziran sonrasında olduğu gibi, Cumhurbaşkanı’nın muhalefeti uyutmaya dönük birtakım taktik manevraların ardından, fiilen kurduğu başkanlık rejimine şu veya bu biçimde yasal ve anayasal bir temel sağlamak için elinden geleni yapmayacağına nasıl inanabiliriz? RTE’nin temel hedef ve programının değiştiğini söylemek mümkün mü? Başarısız darbeyi “Allahın lütfu” olarak görmesinin ve tereddütsüz OHAL’e gitmesinin nedeni ne olabilir? Hemen herkes biliyor ki, OHAL’in öyle “FETÖ”yle ve üç ayla falan sınırlı kalması mümkün değildir. Zaten RTE “bu HAL’in uzatılabileceğinden peşinen söz etmektedir. Yani yasal imkânlar sonuna kadar, sınırlar aşılarak ve gereken herkese karşı kullanılacaktır. “Reis”in başarması halinde, olağanüstü hal, “terör” yasalarıyla birlikte aynı Suriye’deki Esad rejiminde olduğu gibi Türkiye’deki yeni rejimin açık veya örtülü biçimde tamamlayıcı bir parçası olacaktır. Bu yolla, daha da artacak olan baskılar bir de yasal kılıf kazanırken, ülke başkanlık kararnameleriyle yönetilir hale gelecektir.

Uzlaşma değil düşmanlık nedeni..!

Mantıki bir uzlaşmanın nedeni sayılabilecek, parlamentonun darbe gecesi gösterdiği tavır, bildiğimiz RTE açısından bir uzlaşma değil, düşmanlık nedenidir. Parlamentonun o gece kazandığı görece itibar Cumhurbaşkanı açısından başkanlığının önündeki bir engelden başka bir şey değildir. Çünkü darbe teşebbüsü esnasında TBMM topluca “arazi” olmayı seçseydi, şimdi “darbeleri önlemenin başkanlık sisteminden başka bir yolunun olmadığı” nutkunu dinliyor olacaktık. Oysa şimdi asıl tehlike ve zafiyetin, her şeyi gördüğünü ve bildiğini öne süren bir şahsın bin odalı bir saraydaki “şirk” kabul etmez “ilahi” yalnızlığından kaynaklandığını biliyoruz. Gelgelelim, uzun zamandır dönülmez yollara girmiş ve kendini başka bir biçimde konumlandırması mümkün olmayan bu şahsın, temsil ettiği hiç de şahsî olmayan nedenlerle birlikte kalıcı bir parlamenter uzlaşma yolunu seçmesi mümkün görünmüyor. Zaten OHAL’in kendisi de parlamentonun tamamen devre dışı bırakılması anlamını taşımaktadır. RTE bir dizi çatışmaya borçlu olduğu despotik iktidarını ancak çatışma yoluyla sürdürebileceğini iyi biliyor. Bu nedenle arada bir “es” verse de, bu yolda bütün gücünü kullanmayı sürdürecektir.

Gücün örttüğü güçsüzlük veya süngü üzerinde oturmak…

Ancak bu gücün aynı zamanda güçsüzlük anlamına geldiği ortaya çıkmıştır. Mesela, “demokrasinin” üzerine oturduğu söylenen o meşhur “kuvvetler ayrımı”na son verip kendi elinde toplanan bir “kuvvetler birliğini” kurmaya çalışması, kuvvetler birliğinin özellikle gerektiği (kara-hava-deniz-jandarma; üstelik alt birimleriyle birlikte!) TSK’da kuvvetler ayrılığına, hatta dağılmasına yol açmıştır. Bu dağınıklık kısa vadede hiyerarşi dışı askeri darbelerin zayıf kalması ve önlenebilmesi için bir avantaj gibi görünse, bunun yol açtığı “oynak zemin” çok da uzun olmayan vadelerde hesaplanamayan sonuçlar doğuracaktır. Rejimin her şeye hâkim olduğunu, bütün güçleri elinde topladığını zannettiği bir zamanda ortaya hem de bir darbe girişimi eşliğinde çıkan zafiyet ve boşluklar ve de sadakat sorunları yakın geleceğe ilişkin ciddi tehlikelere işaret etmektedir. Tek tek kişiler ve gruplar üzerindeki bastırma ve halihazırdaki kitleleri mobilize etme gücü ne olursa olsun, çapsızlıkları ve ellerindeki siyasi-idari kadronun yetersizliğinin de etkisiyle Saray iktidarı tarihsel anlamda güçsüz düşmüştür. Rejim gerçekte ciddi bir çürüme ve bunalım içindedir. Saray rejimi, yükselmekte olan bir güç değildir; büyük burjuvazinin ve uluslararası güçlerin, bir içsavaşı önlediği veya bir içsavaşı kazandığı için verebileceği gönüllü veya gönülsüz destekten yoksun olması bir yana, varlığıyla bir içsavaş nedeni olabileceği endişesine yol açmaktadır. Bu bağlamda iktidarın gerçek gücü, “sosyal yardım” adı altında kitlelere yönelik neoliberal rüşvet-kontrol mekanizmaları yanı sıra, toplumun diğer kesimlerine karşı kışkırtılmış toplulukları yönlendiren (ağır silahlarla donatılacak) polis teşkilatı ve onunla entegre paramiliter parti organizasyonlarına bağlı hale gelmektedir. Devlet içinde on binlerce kadroyu kapsayan tasfiye operasyonlarının yol açtığı boşluğun, akçeli işlerde çok yetenekli olsalar da AKP kadrolarınca liyakate ve kapasiteye dayalı bir biçimde kapatılması mümkün değildir. Bu durumda devletin çeşitli “sızmalara” maruz kalmasının ötesinde çok daha derin bir çürüme sürecine gireceği açıktır. Saray’ın devlet düzeyinde güvenilir bir siyasi altyapı oluşturması çok zordur. İktidar, bir önceki düşmanlarının “inine” girdiğini düşünse de devletin ve TSK’nın yeniden örgütlenmesi bağlamında, bir bölümü “Ergenekoncu” eski düşmanlarına muhtaç duruma düşmektedir. Sözü edilen ittifak, Fethullahçı ortak düşmanın tasfiyesinin ardından yeni çatışmalara ve belalara gebedir. Ayrıca, diktatörlüğün aleni biçimler aldığı noktada, bir zaman için ordu desteği sağlanacak olsa dahi Napolyon’un ünlü prensibi geçerlidir: “Süngü ile pek çok şey yapabilirsiniz ama üzerine oturamazsınız!”

Gerçek sorumlu…

Çok açık bir biçimde, askeri darbe noktasına gelen bu sürecin asıl sorumlusu iktidarın kendisi, politikaları ve inşa ettiği rejimdir. Bu konuda uzun zamandır RTE’nin neo-Bonapartist bir rejim inşasının bu ülkenin geleneksel Bonapartist güçlerinin iktidarına, yani bir askeri darbeye yol açabileceğini yazıp söylüyoruz. “İçsavaş rejimi”nin iç güvenlik politikaları doğrultusunda çeşitli biçimlerde askeri kullanmaya başlamasının, “bakanlık emrinde” de olsa ordunun bir süredir kaybettiği politik gücünü ve özerkliğini yeniden elde etmesine yol açacağını belirtiyoruz. Kimse “olmadı işte” demesin. Kastettiğimiz bu “giriş taksimi” niteliğindeki ön darbeden daha fazlası. OHAL’in KHK’leri kılığındaki Başkanlık kararnameleriyle yürüyen bir “İçsavaş rejimi”nin daha da baskıcı bir karakter kazanması ve bunun yol açacağı toplumsal-siyasal sonuçlar, genelkurmay başkanının ve komuta kademesinin Saray’a o andaki yakınlığından bağımsız olarak, bu defa emir komuta zinciri içinde “vatanı kurtarma” ve “kardeş kavgasını önleme” vb. gerekçelerle ordunun yönetime el koymasına yol açabilir. Üstelik bu hiyerarşik müdahale, “derli topluluğu” oranında, elbette “bir an önce demokrasiye dönülmesi” şartıyla daha açık ve doğrudan bir dış ve iç desteğe mazhar olabilir. Bizden söylemesi!

Türkiye “darbeler tarihi”nde bu defa bir ilk yaşanmış ve kitleler darbeye karşı sokağa dökülmüş, hatta tankların üzerine çıkmış, zaman zaman ateş altında kalsalar da askerlerin silahlarını bile ellerinden almışlardır. Dışarıdan bakıldığında “demokrasi yanlısı” her insanın “İşte, nihayet..!” diyerek taşkın bir neşe ve heyecana kapılmaması ve “peki, biz niye yoktuk?” diye sormaması mümkün değil. Bu, “direnişi” pek çok yönüyle ele almak gerekiyor; en başta da yarattığı tehlikeler ve taşıdığı olumlu olumsuz potansiyeller açısından. Ancak soruna uzaktan ve “saf demokratik ilkeler” veya “pasif kitlelerin sokağa çıkmasına” duyduğumuz genel hayranlık açısından bakmak bizi yanıltabilir, en azından gerçeğin pek çok boyutunu gözden kaçırmamıza yol açabilir. Bu nedenle sorunun soyut ilkesel değil, somut devrimci-politik bir bakış açısıyla ele alınması zorunludur.

Ya Allah…

Öncelikle şu somut gerçeği vurgulayalım: Sokağa dökülenlerin çok önemli bir bölümünün “demokrasi” yanlısı değil, RTE yanlısı olduğu açıktır. Mehter marşları eşliğinde atılan “Ya Allah Bismillah…!” vb. sloganların, tekbirlerin veya açık havadaki zikir ayinlerinin, kullanılan söylem ve simgelerin “demokrasiyi savunma” heyecanı ve talebiyle ilgisi yoktur. Üstelik o gece yakından izleme fırsatı bulanların da gördüğü üzere sokağa çıkanların bir bölümü bırakın darbecileri, kılığı kıyafeti kendilerine benzemeyenlere karşı bile düşmanca ve saldırgan bir tavır içindeydiler.

Çok büyük bölümü itibariyle bu kitlelerin demokrasi anlayışları, AKP’nin iktidarda olması ve orada kalmasıyla sınırlıdır. Yani hâlâ sürmekte veya sürdürülmekte olan “demokrasi nöbeti”, bu anlamda anlaşılabilir bir “demokrasi” eylemi, kendi seçtiklerini koruma mücadelesidir. Ancak “Ne yapalım onların demokrasi anlayışı da bu, üstelik darbeye de karşı çıktılar!” deyip geçemeyiz. Çünkü bu anlayışa göre demokrasi, bir dizi toplumsal, ekonomik, politik ve dini-mezhebi nedenle, AKP’nin oy çoğunluğuna sahip olduğu sürece geçerlidir ve aynı anlayışın, “Tayyipçi” olmayanları veya “modernleri” milletten saymama, “yerli” olarak görmeme gibi bir “kusuru” ve “hainlere karşı” daha baskıcı bir rejim talebi vardır. Zaten önderlik eden çekirdek bölümü itibariyle yakın bir zamana kadar demokrasiyi “Allaha şirk koşmak” olarak gören bu kitleden en azından bugün için fazlasını beklemek abestir.

Ancak burada asıl “tehlikeli” unsur, her şey olup bittikten sonra, aynı seçim dönemlerinde olduğu gibi, bu defa büyük şehirlerin “yasak meydanlarında” Devlet-Saray yanlısı televizyonların günlerdir yayımladığı gösterilere gelen veya getirilen ve de “demokrasi nöbeti” gerekçesiyle orada duran veya tutulmaya çalışılan kitlenin kendisi değildir. Zaten Türkiye sağı, ardında devlet desteği (En azından mahalle karakolu) olmadan sokağa çıkma alışkanlığına sahip değildir. Bu kitle, görevi her defasında halkı eve göndermek olan polisin bu defa halkı dışarı çağırması sonucu, yani devlet garantisiyle sokağa çıkmıştır. Darbenin farklı sonuçlanması halinde bu kesimin en azından yüzde doksanının evlerine kapanacağı veya bir bölümünün bu defa “Hoca Efendi” lehine sokaklara döküleceğini rahatlıkla tahmin edebiliriz.

Bu nedenle soruna, tek başına bu kitlenin gerici eğilimleri veya demokrasi anlayışı ve (moda tabirle) “zihniyeti” açısından bakamayız. Bu sokak hareketinin asıl tehlikeli yönü ve olumsuz potansiyeli önderliğinden kaynaklanmaktadır. Bu, “milliyetçi-mukaddesatçı”, yani Türkiye gericiliğinin bütün renklerini bünyesinde toplamış bir önderliktir. Bunlar, darbecilerin tereddüte düşmesi ve darbenin kapsamının anlaşılmaya başlamasıyla birlikte tanklara ve darbeci askerlere karşı polis eşliğinde harekete geçen, kısmen silahlı oldukları söylenen Saray’a bağlı milisler ve kimi İslamcı örgütlere bağlı militanlardır. Bu öncü-militan gücün önümüzdeki dönemde bütün muhalif hareketlere, mesela yeni bir “Gezi”ye, Gezi benzeri bir harekete veya az çok geniş çaplı herhangi bir muhalif eyleme, “FETÖ”cü bir “darbe girişimi” olduğu gerekçesiyle, elbette Saray’dan alacakları talimatlarla ve polisle ortak bir organizasyon içinde saldırma ihtimalleri yüksektir. Bu ihtimal, sözü edilen güçlerin silahlandırıldıkları ve silahlandırılacakları söylentileri doğruysa (İnanmamak için hiçbir neden yok) giderek daha da tehlikeli bir hal alacaktır.

Yobazlar bizi keser mi..?

Burada yapılmaya çalışılan “Ay, yobazlar bizi kesecekler…!” edebiyatı değildir. Askeri darbelerin, örgütlü emekçilerin kitlesel biçimde hayatı durdurup sokakları ve bütün stratejik noktaları ele geçirmesiyle, bir direnişin ötesinde saldırıya geçmesiyle engellenebileceğini tarih bize öğretmiştir: 1917 Rusyası’nda Kornilov’a karşı Petrograd işçilerinin barikatlara koşması; 1920 Almanyası’nda Kapp darbesine karşı Berlin işçilerinin genel grevi; 1936 İspanyası’nda Franco ayaklanmasına karşı İspanyol işçilerinin bütün askeri birlik ve garnizonları kuşatması ve silah depolarını ele geçirmesi… Örneklerimiz bunlardır. Bu örnekler günümüzde yine sınıf temelli, ancak çok daha zengin biçimler alabilir. Ancak her sokak hareketine ilerici, demokrat, devrimci karakterini kazandıran, hareketin kendiliğindenliği-kitleselliği ölçüsünde hemen her toplumsal eğilimi barındırsa da (Hatta bazen bazı gerici eğilimleri) esas olarak o hareketin özgürlük, eşitlik ve siyasi demokrasi talep eden yönüdür. Yoksa sokakta devrimci olanla karşıdevrimci olan arasında hiçbir fark kalmazdı. Sokakta gördüğümüz her sivil kalabalığı, rejime veya bir darbeye karşı çıkmış olsalar bile sadece “biçimsel bir nesnellik” nedeniyle bağrımıza basmamız mümkün değildir. Gerici güçler arasında, kitlelerin de çeşitli biçimlerde kullanıldığı çatışmaların varlığı malûmdur. Bu nedenle çatışan güçlerin öznellikleri, hangi hedefler doğrultusunda çatıştıkları, neyi amaçladıkları ve “bize” ilişkin niyet ve tutumları çok önemlidir. Saf bir “demokrasi” olmadığı gibi sadece “sokakta” geçtiği için hayranlıkla bakacağımız saf bir kitle hareketi de yoktur. Ancak yukarıda dile getirdiğimiz ölçütlerle sokakta cereyan edenleri anlamamız, ayırt etmemiz ve bunların sonucunda bağımsız ve devrimci bir tavır takınmamız, darbelere karşı önderlik mücadelesine girişmemiz mümkündür. Ve yine ancak bu şekilde Türkiye’de gericilerin arasındaki mücadelelerde kendimiz olmayı, “taraftar” olmadan taraf olmayı; mesela Suriye’de Esat hanedanının burjuva despotluğuna karşı ayaklanan devrimci halk hareketiyle, IŞİD, Nusra, Fetih Ordusu, Abdülhamid Han Tugayı vb. selefi-İslamcı ve faşist muhalefeti ayırt etmeyi başarabiliriz.

Kitlelerin bir darbeye karşı sokağa çıkması karşısındaki tavrımız başta da söylediğimiz gibi, sadece “ilkesel” değil, aynı zamanda “devrimci ve politik” olmak zorundadır. Hani hep deriz ya, her şey görüntüden ibaret ve dümdüz olsaydı öyle diyalektiğe falan ne gerek kalırdı..!

Demokratlık ve gerçek demokrasi…

Anlaşılacağı üzere sorun basitçe, Saray’ın çağrısına uyarak ve devlet desteğiyle sokağa çıkan insanların “gerçek demokratlar” olup olmadığı değildir. Zaten bu memlekette “demokratlık” netameli bir konudur. Bırakın demokrasinin “sınıfsal boyutları ve karakteri” meselesini, en “düz” haliyle bile ele alındığında, milliyetçiliğin hemen her siyasi eğilimi kestiği bu toplumda, o demokratları CHP’nin 24 Temmuz’daki Taksim mitinginde bile çok fazla bulamazsınız. Pek çok demokratın bazı konular ve durumlarda adeta ışık hızıyla nasıl bir faşiste dönüştüğünü görmekteyiz! Yani bu memleketin “demokrasi” bağlamında sadece “havuz medyası”, mesela bir “Akit” sorunu değil, bir de “Sözcü” sorunu vardır…

Buradan kalkarak “sokaktaki kitleler” meselesini soyut bir demokrasi anlayışı veya “bizi kesip kesmeyecekleri” endişesi üzerinden değil, sınıf mücadeleleri, siyasi önderlikler, toplumsal kurtuluş ve özgürleşme sorunu açısından ele almak şarttır. Öncelikle şunu belirtmekte yarar var, konumuz bir darbe teşebbüsüne karşı şu veya bu zamanda ve şu veya bu saikle de olsa sokağa çıkmış kitlelerdir ve onlar fiziksel ve zihinsel olarak kazanılmadan hiçbir şey yapmak mümkün değildir. Üstelik bu kitle, toplumsal, politik, ekonomik ve dinî bin bir yanılsama neticesinden sahte bir “cemaat dayanışmasının” kıskacına sokulmuş, ancak gerçek çıkarı, kurtuluşu ve özgürlüğü başka bir yerde olan milyonlarca işçiyi, emekçiyi ve yoksulu içermektedir. Bu nedenle öncelikle onlara şu anda tuttuklarının gerçek bir “demokrasi nöbeti” olmadığı, demokrasi mücadelesinin kendi sınıf düşmanlarının kapısını bekleyerek veya iktidarını koruyarak kazanılamayacağı; zaten darbeye kalkışanların bugünkü iktidar sayesinde, onunla işbirliği yaparak devletin, ordunun ve toplumun en kritik noktalarını ele geçirdikleri, bugünkü iktidarla, geçmişleri bir yana, en az on yıllık bir ortaklıkları olduğu; üstelik darbenin en başında, o, yıllarca toz kondurulmayan “mübarek zatın” ve “alnı secdeden kalkmayan” (gözleriyle namaz kılsalar da..!) adamlarının bulunduğu; sırada benzer işlere teşne başka tarikat ve cemaatlerin olduğu; darbenin de, OHAL’in de esas olarak kendilerine karşı yapıldığı ve ilan edildiği; sermayenin bir diktatörlük biçimine karşı bir başka biçiminin nöbetini tutarak kurtuluşun mümkün olamayacağı sabırla anlatılmalıdır. Çünkü nihayetinde, en düşük ücretlerle ve uzun saatler boyunca her türlü haktan hukuktan yoksun kayıtdışı, taşeron, kiralık işçi olarak çalıştırılıp kıdem tazminatlarına el konulacak olanlar ve inşaat tepelerinden düşüp ölenler onlardır. Bu insanlara, şu andaki siyasi inançları ne olursa olsun gerçek demokrasinin, kendilerini birer ücretli köle olmaktan çıkartıp “devletin kendisi” haline getirecek bir İŞÇİ DEMOKRASİSİ olduğunu söylemeliyiz.

Tanklara tırmanmak, genel grev, ama nasıl…?

Tabii, bütün bunlar, bu acil durumda hayal ürünü hikâyeler gibi gelebilir. Ancak söylediğimiz hiçbir şey acilen yapılması gereken ittifakların, kurulması gereken birliklerin, işe eldekilerle başlamanın önünde engel değildir. Zaten bunlar, sembolik olmanın ötesinde etkili biçimde bugüne kadar yapılmadıysa işimiz, imkânsız olmasa bile zor demektir. Hem gelenin “faşizm” olduğunu söyleyip hem de bu halde olmak, üstelik de “burnundan kıl aldırmamak” tuhaf bir durumdur. Mücadelenin başlangıç noktası, Cemaatçi temizliğinden çok daha fazlasını “vaat eden” OHAL’e ve Saray rejimine karşı mücadeledir. Ancak, darbelerin kapısı açılmıştır. Nihayetinde dönüp dolaşıp yine bizi vuracak olan bir başka askeri darbe karşısında sokağa çıkmak, tanklara tırmanmak ve siyasi bir genel grevle hayatı durdurmaktan başka bir çare olmadığı ve bunun ancak birleşik-örgütlü güçlerle mümkün olduğu gün gibi ortadadır. Bu mücadelenin özünün bir sınıf mücadelesi olduğunu göremeyenler, en radikalinden demokrat, devrimci veya en sıkı laiklik yanlıları olsalar bile boşa konuşmaktadırlar.

Marx’ın o özlü sözünü bir kere daha hatırlatalım: Devlet içindeki bütün savaşımlar… çeşitli sınıfların yürüttükleri gerçek savaşımların büründükleri aldatıcı biçimlerden başka bir şey değildir…

Evet, bütün bunlar sınıf mücadelesinin birer parçası ve yansımasıdır. Gerçek özgürlüğü ve demokrasiyi kazanmanın, tehlikeleri bertaraf etmenin ve potansiyelleri tarafımıza çevirmenin ve “karşı taraftaki” emekçileri kazanmanın sınıf esasına dayalı bir mücadeleden başka yolu yoktur…

Darbe girişimi, girişimle birlikte kitlelerin sokaklara ve alanlara çıkması ve nihayet CHP’nin düzenlediği 24 Temmuz Pazar mitingine katılım konuları sol çevreler içinde pek çok tartışmaya yol açtı, iyi de oldu. Dile getirilen görüşlerin, yapılan polemiklerin pek çoğu sol hareketin büyük bölümünün gerçeklikten ne denli uzak, emekçi kitlelerin devrimci önderliğinin geliştirilmesi görevine ve zorunluluğuna ne kadar yabancı olduğunu ortaya çıkardı. Darbe girişimi karşısında, AKP yandaşları sokağa dökülürken şaşkın ve felçleşmiş halde televizyonların başında gelişmeleri izlemekle yetinen devrimci ve demokrat çevrelerin önemli bir bölümü, bu tutumunu “sorumlu davranmak” veya “emekçiler, kendini ezen bir hükümeti savunmak için neden sokaklara çıksınlardı ki” gibisinden gerekçelerle haklı göstermeye bile kalktı. Bu tip yargılara en güzel yanıtlardan birini, bir metal işçisinin Evrensel’in web sitesinde yayınlanan bir mektubu veriyordu: (Alanlarda) “AKP’nin müziklerinin çalınıyor olması son günlerde birçok çevreyi rahatsız etti. Bu hoş olmadı. Ama burada tek hata AKP’nin değil. Sol diyebileceğimiz çevreler iyi bir sınav vermedi. Onlar her ne olursa olsun alanda olması lazımdı. Alan hâkimiyeti böyle bir konuda AKP’ye bırakılmamalıydı.”

Sol hareketin bu felç halinin temelinde, kendi kurduğu, sınıf mücadeleleri dinamiğini değerlendirebilmekten uzak, tamamen üst yapısal alana sıkıştırılmış şeması yatıyor. “Rejim, RTE’nin önderliğinde ve AKP’nin elinde giderek diktatoryal ve İslami-faşizan bir nitelik kazanıyor; bütün mücadele bunun durdurulmasına ve ‘Demokrasi, şimdi’ hedefinin gerçekleştirilmesine yönelik olmalıdır”. Böyle bir şemayla, ne burjuvazi ve egemen politik yapılar arasındaki çelişkiler, ne bunun yarattığı rejim krizinin emekçi sınıflar ve küçük burjuva yığınlar üzerindeki etkileri ve tabii ne de devrimci bir işçi sınıfı önderliğinin bulunmaması halinde politik gelişmelerin alabileceği yönler görülebilir, hesaplanabilirdi.

Bu şemanın katılığı, tarihin okunması ile gerçekliğin kavranması arasındaki mesafenin açıklığıyla birleşince, ortaya felç halinin meşrulaştırılmasına yönelik tuhaf savlar çıktı. Örneğin, (1917’de karşıdevrimci general Kornilov’un gelişmekte olan devrimi ezmek için başlattığı saldırıya karşı, muhalefette olan Bolşeviklerin, iktidardaki sosyal demokrat Kerenski hükümetiyle birlikte savaşmaları örneğinden hareketle), ne darbecilerin sürmekte olan bir proleter devrimine saldıran Kornilov birlikleri, ne de RTE’nin devrimci demokrat bir iktidarı korumaya çalışan Kerenski olmadığı gerçeğinden hareketle, bizim “Bolşeviklerimiz” evde kalmayı tercih ettiler. Ne tuhaf bir metot! Tarihi, iktidar ve muhalefetteki politik güçlerin ve kişilerin ideolojik-politik fotoğrafına bakarak okumak ve bu donuk imgeyi bir yöntem olarak kalıplaştırmak… Oysa bu fotoğrafın asla bir daha tekrarlanamayacağını unutuyorlar.

Yukardaki “teorik” açıklama, kendi felç halini, “işçilerin kendilerini ezen bir hükümeti darbeye karşı koruma isteksizliği” diye meşru göstermeye çalışanların yargısıyla aynı. Kerenski’de Bolşevik partiyi yasaklamaya, liderlerini tasfiye etmeye çalışıyordu, ama Bolşevikler Kornilov’a karşı sokaklara çıkmakta tereddüt etmediler. Zira, onların korudukları Kerenski hükümeti değildi; onlar Çarlığın yıkılışıyla birlikte edindikleri demokratik ve devrimci mevzileri korumaya atılmışlardı. Bu mevzilerin yaygınlaşması veya daralıyor olması önemli, ama belirleyici değil. 15 Temmuz askeri darbe girişimi, başarılı olması halinde, sınırlılığından ve RTE elinde daraltılıyor olmasından ne denli şikayetçi olursak olalım, işçilerin, emekçilerin, devrimci ve demokratik hareketin kullandığı, yararlandığı mevzilerin tahribatıyla sonuçlanacaktı. Sendikaların, sosyalist, sosyal demokrat ve ilerici partilerin, toplumsal hareketlerin, her türlü ulusal ve azınlık çevrelerinin, parlamentonun, vb. üzerinden tanklar geçecekti. Bu mevziler korunmalıydı. (Yoksa darbenin ülkeye yeni demokratik ve devrimci açılımlar getirebileceği mi umut ediliyordu?) Bunu (gerçek Bolşevik tarzda) başarabilseydik, bugün sınıflar mücadelesinde çok daha farklı, çok daha ileri bir noktada olabilirdik. Bunu başarabilen kitlelerin gücü ve yarattığı yeni politik dinamikler, rejimin yeniden belirlenmesinde emekçi kitlelerin son derece lehine yeni süreçler başlatabilirdi. Ama inisiyatif iktidara ve onun kitlelerine terk edildi. Şimdi RTE’nin bu dinamikten Bonapartist politikalarını güçlendirmekte yararlandığından, demokratik kazanımları yok etmeye yönelmesinden şikâyet ediyoruz… Sol hareket, politikanın, sınıf mücadelesinin “boşluk” tanımadığını ne zaman kavrayabilecek?

Sol ve sosyal demokrat hareket, geneli açısından, darbe girişimine karşı sokağa çıkmadı, çıkma çağırısı da yapmadı. Şüphesiz kendi tarihinin acılarından hareketle bir askeri darbeye destek vermekten uzaktı, ama yukarıda andığımız kendi statik, donuk şeması ve bu şemanın ortasındaki (çok haklı) RTE karşıtlığı nedeniyle gelişmeleri ve sonuçlarını seyretmeyi yeğlemekle yetindi. Bugünkü “milli uzlaşma” görünümlü Bonapartist “yeniden inşa” sürecinin açılabilmesini olanaklı kılan büyük bir hata oldu bu. “Ama, işçiler, emekçiler ve gençler de kendiliklerinden sokağa çıkmadılar” denebilir. Yanlış, bir kısmı çıktı, çünkü onların önderlikleri vardı (RTE ve AKP) ve onlar sokak çağırılarını yaptılar. Çıkmayanlar ise ilerici, demokrat, devrimci kesimlerdi, çünkü onların önderlikleri, başta CHP, HDP ve sendikalar olmak üzere, bırakın sokak mücadelesi çağrısını, darbeyi kınamak için bile girişimin ilk sallantı belirtilerinin ortaya çıkmasına kadar beklediler. Ne de diğer devrimci ve sosyalist çevrelerden gelen bir çağırı duyuldu.

“Ama Gezi de bir kendiliğinden patlama değil miydi?” Evet, ama birkaç farkla: Birincisi, Gezi ayaklanması tanklara karşı bir savunma değil, hükümet politikalarına karşı bir saldırıydı. İkincisi, ayaklanma başlar başlamaz derhal tüm devrimci ve ilerici önderlikler Taksim’e çıkma mücadelesi çağrısı yaptılar. Bunlar önemli farklılıklar. Ama bir üçüncü nokta daha var: Gezi mücadelesi, daha üst düzeyden bir önderlik yaratamadığı, hatta bölünmelere neden olduğu için önce dağıldı, sonra yok oldu. İşçi, emekçi ve gençlik yığınlarının bunlardan ders çıkarmadığını sanmak için hiçbir neden yok. Dolayısıyla, sorumluluğu kitlelere yıkmak yerine, sol hareketin kendi zaaflarının eleştirisini yapması gerekir. Başta alıntıladığımız işçi militanın dediği gibi, “Alan hâkimiyeti böyle bir konuda AKP’ye bırakılmamalıydı” ve bunun esas sorumlusu emekçi yığınların önderlikleri veya kendini önderlik olan görenlerdir.

23 Temmuz Cumartesi günü HDP’nin çağrısıyla İstanbul Gazi Parkı’nda “Darbeye hayır demokrasi hemen” başlığıyla gerçekleşen mitinge İşçi Demokrasisi Partisi olarak “Darbeye hayır! OHAL kaldırılsın! Çözüm işçi-emekçi hükümeti!” pankartıyla katıldık. Mitingin beklenen yoğunlukta bir katılımla gerçekleşmemiş olması ve siyasal partilerin temsilci düzeyinde bir katılım göstermiş olmaları en önemli eksiklik olarak not edilebilir. Selamlamalar ve müzik dinletilerinden sonra bir konuşma yapan HDP eş genel başkanı Selahattin Demirtaş, Saray ve hükümetin 12 Eylül’deki askeri diktatörlüğün hazırladığı anayasada çerçevesini bulan MGK ve YÖK gibi kurumlara dayanarak darbeye karşı mücadele etmesindeki çelişkiyi vurguladı. Kürt illerindeki savaş ve çözümsüzlüğün darbe girişimine giden sürecin önünü açtığını belirten Demirtaş sözlerine şöyle devam etti : “Ben burada hem hükümete hem PKK’ye seslenmek istiyorum. Yeni bir demokratik arayışın fırsatını yaratmalıyız. Zorlukların olduğunun farkındayız. Ancak, yeniden çözüm sürecine dönerek birlikte yaşamın olanaklarını değerlendirelim”

24 Temmuz Pazar günü ise CHP’nin Taksim meydanında düzenlediği “Cumhuriyet ve demokrasi” mitingi on binlerin katılımıyla gerçekleşti. İDP korteji de, DİSK ve TMMOB ile beraber Dolmabahçe’den “Askeri darbeye, OHAL rejimine, işçi düşmanı uygulamalara hayır! Çözüm işçi emekçi hükümeti!”, “NATO’dan çıkılsın, İncirlik kapatılsın!”, “İş, ekmek, özgürlük!” sloganlarıyla meydana giriş yaptı.

İşçi Demokrasisi Partisi olarak, HDP ve CHP yönetimlerinden farklı politik tutumlarımıza rağmen her iki eyleme de kendi talep ve sloganlarımızla katıldık çünkü askeri darbeye ve OHAL gibi baskıcı uygulamalara karşı sokakta olmanın, sınıfın bağımsızlığı perspektifiyle kitle seferberlikleri içinde yer almanın, bugün her zamankinden daha fazla önemli olduğuna inanıyoruz.

15 Temmuz gecesi gerçekleşen darbe girişiminin ardından ilan edilen OHAL ile birlikte Türkiye’de yeni bir döneme girildi. Rejim içindeki çatışmanın Türkiye tarihinde görülmemiş bir boyut kazanması ile birlikte Meclis yerleşkesi de dâhil olmak üzere rejimin can damarı niteliği taşıyan bütün kurumları bombalandı. Böylesi bir kırılmanın ardından kaçınılmaz olarak gündeme gelen “restorasyon”, görülmemiş oranda itibar ve güç kaybetmiş devlet kurumlarının tahkim edilmesi hedefini taşıyor. Hükümet ve Saray kanadından gelen “Olağan durumun devamı için OHAL ilan edildi” açıklamaları OHAL rejiminin fiili başkanlık sisteminin anayasal bir görünümünden başka bir şey olmadığına işaret ediyor. Saray’ın ve AKP hükümetinin en güçsüz oldukları dönemde OHAL ilan ettikleri düşünülürse, meydanlara yapılan ısrarlı davetlerin, Saray ve CHP, MHP arasında esen sıcak rüzgarların anlamı netleşecektir. Şüphesiz bu OHAL soslu demokrasi “aralığı” Saray’ın ya da TSK’nın güç ve otoritesini tahkim etme, kaybettiği pozisyonları yeniden kazanma hızı ile belirlenecektir.

Böyle bir ortamda solun en geniş eylem birliklerini aramak yerine dar grupçu tartışmalara gömülmüş olması affedilemez bir hatadır. İşçi sınıfının on yıllardır kaybetmekte olduğu mevzileri geri alabilmek ve daha da ileriye taşıyabilmek için birleşik bir mücadelenin olanaklarını aramak sınıf devrimcilerinin en önemli görevidir. Bir askeri diktatörlük girişiminin yenilgiye uğraması sonucunda asker postalları altındaki bir sıkıyönetim yerine OHAL rejimi gelmiş durumda. Daha açık konuşmak gerekirse, sınırını kestiremediğimiz bir zaman kazanmış durumdayız. Asker-polis rejiminin temel direklerinden olan ordunun aldığı bu yenilginin ardından oluşan boşluk, çok çelişik görünümler kazanarak bir dizi olanağı da su yüzüne çıkarıyor. Bu olanakları değerlendirmediğimiz, kalıcı birliktelik ve hatta cephelere dönüştüremediğimiz takdirde Türkiye toplumunu çok daha kötü tecrübelerin beklediğini söylemek yanlış olmaz. Bu sebeple tekrardan ve acilen, tüm sınıf örgütlerini darbeye, OHAL rejimine ve işçi düşmanı uygulamalara karşı birleşik mücadeleye davet ediyoruz.