Hükümetin kriz yok söylemine karşın yüzde 20’lerin üzerinde enflasyon, yüksek döviz kuru karşısında temel tüketim maddelerinde ve vergilerde yaşanan fahiş artışlar işçi ve emekçi kesimleri daha da büyük bir darboğaza soktu. Son olarak açıklanan Orta Vadeli Program’a göre, namı diğer YEP’te, yıl sonu enflasyon hedefinin yüzde 20,8 olması ise; geçen yılın enflasyon beklentilerine göre, zamları belirlenen kamu çalışanlarının ve asgari ücretlinin maaşlarının yok hükmünde kalacağına işaret ediyor. Ayrıca yine bir seçim vaadi olarak, 1 milyon taşerona kadro verdiğini savunan iktidar, bu yeni ekonomik programa göre taşeron işçiye Ekim 2020’ye kadar 6 ayda bir sadece yüzde 4 zam yapacak.

Bunun karşısında, “İhracat arttı, sanayiciler çok mutlu” diyen Konya Sanayi Odası Başkanı Memiş Kütükçü’nün de dahil olduğu birçok işveren, ekonomik krizi bahane ederek işçileri atmaya başladı. İşçiler de kendilerini açlığa ve onursuz bir yaşama mahkûm eden bu zorbalığa karşı birçok yerde sendikalı ya da sendikasız ancak son derecede örgütsüz olarak direnmeye başladı. Bu eylemler şu anda 3. Havalimanı’nda olduğu gibi, korkunç bir zor ve baskı yoluyla bastırılsa da, gün geçtikçe başka başka yerlerde irili ufaklı işçi direnişlerinin, eylemlerinin başladığına şahit oluyoruz. 2018 kışı ve önümüzdeki yıl ekmek mücadelesi açısından keskin geçeceğe benziyor. Ve aynı sene bizi bu atmosferde yerel seçimler bekliyor.

Muhalefet krizin ne yanına düşer?

Ekonomik krizler, insanları işinden ve aşından eden, aynı zamanda zengin ve fakir arasındaki uçurumun öfke ve hoşnutsuzluk yarattığı ancak işçi ve emekçilerin örgütsüz oldukları, solun mücadeleci bir politika izlemediği durumlarda da umutsuzluğun filizlendiği, mücadelenin küçüldüğü dönemler. Bunu kapitalizmi yönetenler gayet iyi biliyor. Muhtemelen iktidar da bu hoşnutsuz atmosferi yerel seçimler gibi ülkeyi politize eden bir dönemde manipüle etmeyi gayet iyi bilecek.

İşte bu noktada, HDP de yerel seçimlerde izleyeceği stratejiyi iktidar cephesine karşı tüm demokratik muhalefetin bir araya gelmesi olarak açıkladı. Aynı zamanda ekonomik krize karşı da mücadele kararı alındı. Bu açıklamada, seçim çalışmalarında çeşitli illerde tabandan örülecek birlikteliklerin doğal bir ittifaka dönüşeceği ve iktidarın geriletebileceği öngörüsü mevcut. Ayrıca kayyum atanan belediyelerin geri alınması da temel hedeflerden biri.

Bu açıklama olumlu görünmekle birlikte; hem bazı eksiklikleri hem de 24 Haziran pratiğiyle birlikte düşünüldüğünde bazı riskleri barındırıyor. Eksiklik şu ki; ekonomik krize karşı yaşamsal birkaç talebi içeren bir mücadele programı sunmuyor: işten atmaların yasaklanması, dış borç ödemelerinin durdurulması bugün yoksul halkın çıkarına yaşamsal ve seferber edici talepler… Bununla birlikte, programı yalnızca iktidara karşı olmak ile tanımlanan bir muhalefet; herkesin sevdiği birkaç popüler sol figürün aday gösterilip işlemeyen bir meclise ya da her an kayyum atanabilecek bir belediyeye girdiği genel seçim politikasını hatırlatıyor.

Kitlelerin yılgınlığa ve umutsuzluğa kapılmamaları için, onları ekonomik krizin tahribatı karşısında seferber edecek bir yerel seçim programına ihtiyacı var.

Sendika bürokratlarının üyelerine yönelik lakaytlığından, ilgisizliğinden, hatta patron taraftarlığından şikâyet oldukça yaygındır. Geçenlerde Manisalı işçi arkadaşlarımla sohbet ederken -adını vermeyeceğim- bazı işyerlerinde bu durumun ciddi sıkıntılara neden olduğunu dile getirdiler.

Hem de işyerlerinden birisinde DİSK’e bağlı Birleşik Metal örgütlü. Sendika profesyonelleri işyerinde mahkeme sürecinde olan yetki anlaşmazlığının mahkemece karara bağlamasını bekliyorlar. Ama bu arada işyerinde sorunlar var. Üstelik işveren işçileri sendika üyeliğinden istifaya zorlamakta, şirket adı değiştirmek gibi yollara başvurup toplu işten çıkarmaya yönelme sinyalleri vermekte. İşçilerin ekonomik kriz koşullarında işlerini kaybetme gibi tehlikeli bir durumla karşı karşıya olmaları bile sendikanın onların yanına koşmasına yetmiyor.

Gene Birleşik Metal’in örgütlü ve yetkili olduğu bir başka işyerinde ise sendika bürokratının, sanki patronun sözcülüğünü yaparcasına, “fazla mesaiye kalmıyormuşsunuz”, “fazla rapor alıyormuşsunuz” gibisinden işveren şikâyetlerini işçilere aktarması elbette işçiler arasında kızgınlığa, sendikaya güvensizlik duymalarına yol açıyor. Oysa işyerinde bir dolu sorun var (çay molalarının verilmemesi, tuvaletlerin yetersizliği, acil çıkış kapılarının kilitli olması, bazı birimlerde banyo bulunmaması vb.) ama sendikacılar bu sorunların çözümü yerine, işçileri düzenli çalışmaya davet ediyorlar. Şimdi işçilerin sendika değiştirmek (Türk Metal’e geçmek) gibi konuları gündeme almış olmaları DİSK açısından son derece olumsuz bir gelişme.

Ama beterin beteri var. Türk Metal bürokratları hiç lafı dolaştırmadan patronların yanında konumlanıyorlar. Ankara’da örgütlü oldukları işyerlerinde “kriz var, aman mesaiye kalmazlık yapmayın, işlerinize sahip çıkın” diye işçilere talimatlar veriyorlar. Fazla mesai yapmanın anlamını onlar da gayet iyi biliyorlar: Fazla mesaide geçen her saat, işçiler üzerindeki sömürü oranının artması demektir. Yani Türk Metal sendikacıları, krizden kurtulmak için işçi sınıfı üzerindeki sömürünün yoğunlaştırılması yolundaki patronlar ve hükümet planına destek vermiş oluyor.

Sendika bürokratları krizden iki nedenle korkuyorlar. İşçilerin işsiz kalmasına sınıfsal bir gerileme olarak değil, üyelik aidatlarının düşmesi ve böylece kendi ayrıcalıklarının gerilemesi penceresinden bakıyorlar. Yani birinci korkuları, kendi çıkarlarını kaybetme olasılığı. Ama ikinci ve daha büyük bir korkuları var: İşçilerin krizin sonuçlarını kabul etmemeleri, faturanın kendilerine kesilmesine hayır demeleri. İşçilerin başlatacakları bir direniş onların yıkımı, sendikaların ise demokratikleşip gerçek sınıf örgütleri haline dönüşmesine yol açabilir.

Hükümet de aynı şeyden korkuyor. Yaşam ve çalışma koşullarının berbatlığına isyan eden 3. Havalimanı işçilerine de işte tam da bu nedenle vahşice saldırdılar. Bir-iki yerel sendikasının dışında Türk-İş konfederasyon ve sendika bürokrasilerinin sessiz kalarak, hükümetin işçilere saldırısını desteklemeleri de gene bu korkunun sonucu. Sendika bürokratlarının işçilerden korkusu krizle birlikte artıyor.

Hep söylüyoruz: İşçiler bir yandan patronlara, diğer yandan da sendika bürokratlarına karşı mücadele etmek zorunluluğuyla karşı karşıyalar. Kriz patronların, bürokratların ve hükümetin işçilerden-emekçilerden daha da fazla korkmasına neden oluyor. O halde gün biz emekçilerin daha cesaretli olma günüdür. Krizin işimiz ve hayat şartlarımız üzerindeki sonuçlarını kabul etmemeliyiz.

Tutuklanmak üzere iki jandarma arasında sürüklenen 3. Havalimanı çalışanı işçinin haykırdığı gibi, tabii ki, işçiler köle değildir! Bununla birlikte kapitalizm koşullarında işçilerin, özellikle sınıf bilinçsiz ve örgütsüzlerse, köleden farksız konuma itilmek istendiğini rahatlıkla söyleyebiliriz.

Neden? Çünkü patronlar kendileri için daima en çoğunu ve en iyisini isterken, söz konusu işçiler olduğunda en azının ve en kötüsünün işçilere yetip de artacağına inanırlar. O yüzden tasarruf daima işçiler içindir, lüks patronlar için! Aza kanaat etmek hep işçiye önerilir ama yeryüzünde aza kanaat etmiş tek bir patrona dahi rastlanmaz!

Bu öylesine arsız, izansız bir düzendir ki dünya çapında emek sömürüsüyle trilyonlar kazanmanın adı, patronlar işçiye ekmek veriyor, olur! Maalesef milyonlarca işçi de, sınıf bilinçsiz ve örgütsüz olmanın kaçınılmaz bir sonucu olarak, gerçekten böyle zanneder. Çünkü patronların sömürü düzeni eğitiminden sağlığına, belediyesinden hükümetine her şeyiyle işçilerin böyle düşünmesi üzerine kurulmuştur. Oysa işçiler olmasa dünyada tek bir yaprak kımıldamaz, her şey durur. Ama patron düzeninin devamı için işçilerin bu gerçeği asla bilmemesi, öğrenmemesi gerekir.

İşte tam da bundan dolayı, 3. Havalimanı inşaatında olduğu gibi işçiler tahtakurusundan, sağlıktan, maaşlarının tam ve düzenli ödenmemesinden, iş güvencesinden, temiz ve düzgün yemekten bahsettiğinde bütün patronlar uzaylı görmüş gibi hayretler içinde kalıverirler. Öyle ya, ayaklar baş mı olacaktır? Onlara göre sokakta, çok daha azına ve kötüsüne çalışacak milyonlar vardır. OHAL’de işçilere grevi yasak ettik diyerek övünürler ama sormazlar işçiler neden isyan ederler, neden grev yaparlar? Sormazlar neden sokaklarda milyonlarca işsiz, aç, susuz insan var? Sormazlar çünkü bu sorular bu düzenin ve devletin aslında ne olduğunun ve kimin olduğunun cevaplarını verir.

İşçilerin uyanmasından, örgütlenip birlik olmasından, “yalnızca burjuvazi için parlayacaksa güneşi de söndürürüz” demelerinden öylesine korkuyorlar ki! Korkmakta da haklılar… İşçiler köle değildir…

İthal etlerin denetimden geçmemesiyle başta İstanbul olmak üzere pek çok şehirde şarbon hastalığı görüldü. Binlerce hayvan karantinaya alındı. Sonrasında halen sözde boykot uygulanan ABD ile süt ürünleri alım anlaşması yapıldı. Şu anda Türkiye tarım ürünlerinde de dışa bağımlı bir hale gelmiş durumda. Peki, bu duruma nasıl düştük?

Marshall yardımı

İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Türkiye’nin ABD’den aldığı Marshall yardımının bir karşılığı olur. Türkiye ABD’den mısır yağı ve Amerikan kumaşı ithal etmeyi taahhüt eder. Artık yemekler yaygın ve sağlıklı olan zeytinyağı yerine zararlı ve ithal mısır ve margarin yağlarıyla pişmeye başlar.[1]

Hayvancılığın seyri

Öncelikle büyükbaş hayvan yetiştiriciliği coğrafyamıza uygun değildir. Normal şartlarda Türkiye’nin iklimi (dolayısıyla tarihsel olarak yemek kültürü de) küçükbaş hayvancılığa yatkındır. Ancak büyükbaş hayvan üzerine kurulu kırmızı et endüstrisi maliyeti çok daha fazla ve daha kirletici bir endüstri olmasına rağmen yalnızca daha kârlı olduğu için dünyada da Türkiye’de de yaygınlaştı. Bunun sonucu olarak tarıma uygun arazilerin ekimi yerine büyükbaş hayvan yetiştiriciliği ağır bastı, küçükbaş hayvan yetiştirilmesine yönelik teşvikler daraltıldı. Tarıma yönelik destek ve teşviklerin büyük sığır çiftliklerine akması, bunun dışındaki ürünlerde teşvik ve sübvansiyonun azaltılması durumu daha da kötü hale getirdi.

AKP’nin şarbon doğuran politikası

Bu sarsıcı değişiklik hem toplum sağlığına zarar verip hem de proteine daha pahalı şekilde ulaşmamız sonucunu doğurdu. AKP’nin Et ve Balık Kurumu’nu özelleştirmesiyle birlikte kuruma 2010 yılında et ithal etme hakkı verilince de iyiden iyiye dışa bağımlılık artmış oldu. Halkın ekonomisi sarsıldı ve sağlığı umursanmadı.

Dışa bağımlılık öyle bir boyuta ulaştı ki, Ziraat Mühendisleri Odası’na göre tarım ürünleri dış ticaretinde Türkiye 2017 yılında 729 milyon dolar açık verirken, 2018 yılının ilk 7 ayında verilen açık 2 milyar dolara ulaştı. Yanlış tarım politikaları ile Türkiye, Belçika büyüklüğünde bir tarım arazisini yitirdi. Son bir yılda Zonguldak’ın yüz ölçümüne denk ekilebilir tarım arazisi çiftçilerce terk edildi.

Kapitalist bir bakanlık

Doğru bir teşvik ve tarım programı ile sorunların çözülebileceği son derecede net. Ancak Erdoğan’ın Tarım Bakanı geçmişte Kanada’dan dondurulmuş patates alarak zenginleşmişti (Patates krizini daha o zamanlarda temellendirmişti). Görünen o ki, kapitalist bakanın yaptığı, yapacaklarının teminatı olmayı sürdürüyor.

[1] Bu yıkıcı değişimi özendirmek için üretilen türkülerden biri de “Zeytinyağlı yiyemem aman, basma da fistan giyemem aman”dır. Ayrıntılı bilgi için Murat Meriç’in “100 Şarkıda Memleket Tarihi” adlı kitabını inceleyebilirsiniz.